تحلیلی بر تاریخ و باورهای بودیزم «بخش سی‌ودوم»

نویسنده: م. مهرالله عزیزی

تحلیلی بر تاریخ و باورهای بودیزم

بخش سی‌ودوم

ج: خصوصیات راهبان در آیین بودا

راهبان بودایی خصوصیات و ویژگی منحصر به فرد دارند که افراد عادی از آن‌ برخوردار نیستند. این خصوصیات از مهم‌ترین شرایط راهبان به‌شمار می‌رود که ملزم به انجام آن‌ می‌باشند. در ادامه آن شرط‌ها و آداب را ذکر می‌کنیم:

۱. پوشیدن لباس زرد:

نشانه و خصوصیت مهمی که راهبان بودایی سخت به ‌آن پابندی نشان می‌دهند، پوشیدن لباس زرد است.[1] این لباس معمولاً از دو تکه پارچۀ زرد رنگ تشکیل شده است؛ یک تکه را مانند لنگ می‌بندند و تکۀ دیگر را مانند چادری بر دوش می‌اندازند، عینا شبیه لباسی که در احرام حج پوشیده می‌شود.

روی این لباس چند تکه وصله نیز می‌دوزند تا نشانۀ زهد، فقر و فروتنی باشد. راهبان در تمام مدت رهبانیت‌شان فقط همین لباس را می‌پوشند. بوداییان برای این لباس احترام بسیار زیادی قایل‌اند و آن را نماد مقدس دین خود می‌دانند. در گذشته این لباس از پارچه‌های کهنه‌ای ساخته می‌شد که از زباله‌دان‌ها یا حتی از کفن مردگان جمع‌آوری می‌کردند.[2]

۲. گدایی کردن و کار نکردن:

از خصوصیات دیگر راهبان بودایی کار نکردن و دست‌درازی و گدایی از مردم برای برآورده کردن نیازهای معیشتی است‌. آنان گدایی را راه اصلی تأمین نیازها و خوراک خود می‌دانسته‌اند. چون این روش میان راهبان هند قدیم مروج بوده است، ازاین‌رو بودا با پیروی از راه‌وروش آنان این شیوه را در نظام رهبانی خود داخل نمود و برای پیروان خود مخصوصا برای کسانی‌که داخل نظام رهبانیت می‌شوند، استفاده از این شیوه را سخت تأکید می‌نمود.[3]

گفته می‌شود وقتی بودا نزد پدر خود رفت، در آنجا هم دست‌گدایی به مردم دراز نمود و خوراک روزانه‌اش را بدست آورد. این عادت، از لحاظ فطرت و انسانیت نیز به‌عنوان یک عادت تهی و پست به‌شمار می‌آید و عزت نفس را سخت زیر سوال برده و مردم را به تنبلی، سستی و دل‌بستن به فقر تشویق می‌کند. با این شیوه، اسلام سخت مخالف است و پیروانش را از سستی و کاهلی و دل‌بستن به فقر به‌شدت منع می‌کند؛ توصیه می‌نماید که شخص مسلمان باید شخصیت و عزت نفس خود را حفظ کند و طبیعت باز و بشاش داشته باشد و به‌وسیلۀ کار کردن نفقۀ خویشتن و روزگار را برآورده نماید.

۳. روزۀ دوامدار و همیشگی:

از ویژگی‌های جالب دیگر راهبان بودایی این است که آنان معمولاً در شبانه‌روز فقط یکبار طعام می‌خورند و آن هم در وقت مخصوص و تعیین شده، یعنی پیش از ظهر.

در این نظام و برنامه همۀ راهبان یکسان‌اند، چه تازه‌وارد باشد و چه قدیم و سالخورده. گفته می‌شود راهبانی که در جنگل‌ها و قریه‌های دوردست زندگی می‌کنند، گاهی آن‌قدر از طعام دوری اختیار می‌کنند که اگر احساس کنند نزدیک است جان بدهند، برگ درختان را می‌خورند.

این سخت‌گیرانه‌ترین شیوۀ اعتقادی است که تا هنوز  میان ادیان باطله دیده‌ام؛ چنان‌که هیچ یک از ادیان باطله و ادیانی‌که نظام رهبانیت را جزو باورهای اساسی خود می‌دانند، چنین روش سخت‌گیرانه ندارند.

۴. تراشیدن سر و پابرهنه رفتن:

راهبان همه موهای سر و صورت خود را می‌تراشند و معمولاً پای‌برهنه راه می‌روند. این شیوه را آنان با پیروی از بودا انجام می‌دهند؛ چون بودا معمولاً بیشترین اوقات پابرهنه راه می‌رفت و این کار را باعث فضیلت می‌دانست.

۵. سکوت طولانی:

بسیاری از راهبان کمتر سخن می‌گویند و فقط در صورت ضرورت حرف می‌زنند. در نگاه آنان سکوت یک صفت پسندیده است و آن را نشانۀ آرامش و راهی برای رسیدن به مقام و احترام می‌دانند. به باورشان سکوت نوری از نورهای «نیروانا» یعنی خوشبختی و رهایی است.[4]

۶. ترک ازدواج:

یکی از شرط‌های مهم رهبانیت در آیین بودیزم این است که راهبان ازدواج نمی‌کنند. آنان باید از زندگی خانوادگی و لذت‌های دنیوی دوری کنند و با ریاضت و مجاهدت نفس خود را تربیه کنند. به باور آنان ازدواج نیز یکی از لذت‌های دنیایی است که باید از آن دوری کرد.

۷. زندگی در صومعه‌ها و اطاعت از راهب بزرگ:

راهبان باید در صومعه‌ها و معبدها زندگی کنند و از استاد یا راهب بزرگ اطاعت نمایند. آنان نباید در خانه‌های معمولی مردم سکونت داشته باشند یا شب را در آنجا بگذرانند، بلکه باید همیشه در همان صومعه‌ها زندگی کنند.[5]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی