الگوی تربیت الهی در خانواده انبیا‌‌ علیهم‌السلام | بخش: 155

نویسنده: شیخ محمد یونس خالد

الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاء^{علیهم‌الصلاةو‌السلام}

بخش صدوپنجاه‌وپنجم

الگوهای تربیتی زندگی رسول‌الله حضرت محمد مصطفی ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ}

فصل اول: مفاهیم اساسی

مبحث دوم: الگو و اسوۀ تربیت

معنی اسوه: اسوه به معنی قدوه یعنی کسی که به او اقتدا شود و از او پیروی گردد.^[1]

اهمیت و نقش الگو در تربیت

وجود الگو و نمونه در تربیت، از مفیدترین عوامل مؤثر در رشد اخلاقی، روانی و اجتماعی اولاد است؛ زیرا پدر و مادر و مربیِ طفل از دید او نمونۀ اخلاقی و الگوی شایسته برای تمامی ‌رفتارهای او خواهند بود. بدون آن که پدر و مادر، خود متوجه باشند، به ناچار کودک رفتارهای آنان را تقلید می‌کند و سعی می‌‎نماید از لحاظ اخلاقی خود را شبیه به آنان سازد. بنابراین، تمامی ‌ویژگی‌های گفتاری، رفتاری، حسی و معنوی والدین، در وجود کودک نقش می‌بندد، چه والدین بخواهند یا نخواهند.

با توجه به این مطلب، وجود الگو در اصلاح یا انحراف فرزند نقش بسیار حساسی را ایفا می‌کند؛ اگر مربی صادق، امین، بزرگوار، شجاع و پاک باشد، فرزند بر مبنای صداقت، امانت، بزرگواری، شجاعت و پاکی رشد خواهد کرد؛ اما اگر فردی دروغ‌گو، حیله‌گر، بی‌بندوبار، بخیل، ترسو، فرومایه و پست باشد، فرزند بر مبنای دروغ، حقه‌بازی، بی‌بندوباری، ترس، بخل و پستی پرورش می‌یابد.

در چنین شرایطی هرچند استعداد کودک برای کسب خیر بسیار زیاد بوده و از فطرتی پاک و سالم برخوردار باشد، دعوت به خیر را جواب نخواهد گفت و بیان مبانی اصول اخلاقی در او تأثیری نخواهد داشت، مادامی‌که مربیِ خود را در اوج قلهٔ اخلاق و ارزش‌های معنوی و به‌عنوان نمونه‌ای شایسته نبیند.

بسیار ساده است که برنامۀ تربیتی توسط مربی به فرزند آموزش داده شود، اما در شرایطی که با چشم خود می‌بیند مربیِ او آن را در زندگی خویش اجرا نکرده و به اصولی که بیان می‌کند پایبند نبوده است، بسیار مشکل خواهد بود که به ندای مربی پاسخ گوید و بپذیرد و نصایح او را در زندگی اجرا کند.

خداوند سبحان که برنامۀ آسمانی معجزه‌گر و هدایت‌کننده را برای بندگان فرستاد، می‌دانست که پیامبری که برای ادای رسالت الهی و تبلیغ پیام پروردگارش برای امتی از امت‌های بشری برگزیده می‌شود، ضروری است واجد کمالات روحی، اخلاقی و فکری باشد تا مردم به او اقتدا کنند و از او یاد بگیرند و ندای او را اجابت کنند و برای کسب مکارم و فضایل معنوی و اخلاقی عظیم به‌راهی بروند که او در آن گام برمی‌دارد و بر مبنای برنامۀ او عمل کنند.

و برای همین، نبوت یک تکلیف است نه امری اکتسابی؛ زیرا خدای سبحان بهتر می‌داند که رسالت خود را به چه کسی بسپارد و آگاه‌تر است به این که چه فردی از افراد بشر را برای پیامبری برگزیند تا مژدۀ پاداش و بیم عذاب دهد. برای همین منظور خداوند متعال «محمد» ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّم} را برگزید تا برای تمامی ‌مسلمین، برای همیشه الگو و نمونه باشد و مانند نور فروزان و ماه تابانی که بر فراز حیات بشری تا ابد می‌درخشد.^[2]

انواع الگو

 الگو به دو قسم است:

نخست الگوی نیک: مانند انبیا ^{علیهم‌الصلاةوالسلام}، اولیا، علما، دعوت‌گران و غیره.

دوم الگوی بد: کسانی که دیگران را به طرف زشتی  و به راه ناروا دعوت می‌دهند و زمینه‌ساز انحراف می‌گردند.

ما بخواهیم یا نخواهیم فرزندان و جوانان ما در زندگی‌شان برای خود الگو تعیین می‌کنند، بعضی‌ها الگوهای نیک دارند که در رفتار، کردار، گفتار و سایر امور زندگی از آن‌ها پیروی می‌کنند.

اما در شرایط فعلی متأسفانه اکثر جوانان از الگوهای بد و انسان‌های ناسالم پیروی می‌کنند. مثلاً از فیلم‌ها و سریال‌ها در رفتار، گفتار و حتی در نوع پوشش و خوراک پیروی می‌کنند.

بنابراین بر مربیان محترم لازم است که الگوهای نیک را به افراد تحت تربیتِ خویش معرفی کنند، آنان را به شیوه‌ای شایسته در مسیر الگوهای نیک سوق دهند و خودشان نیز الگوی نیکو باشند.

از جملۀ بهترین و نیکوترین الگوها حضرت محبوب محمد مصطفی رسول الله ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّم} است که الله متعال در وصف‌شان چنین بیان می‌فرماید: “لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللهَ كَثِيراً”[3]؛ ترجمه: «هر آیینه هست برای شما در سیرت رسول الله ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّم} پیروی نیک برای کسی که امید می‌دارد (ثواب) خدا و روز آخرت را و یاد می‌کند خدا را بسیار.»^[4]

و در جای دیگری از قرآن عظیم‌الشأن خداوند متعال چنین می‌فرماید: “يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِداً وَمُبَشِّراً وَنَذِيراً وَدَاعِياً إِلَى اللهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجاً مُّنِيراً”[5]؛ ترجمه: «ای پیغمبر^{(صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّم)} (هرآیینه) ما فرستاده‌ایم تو را نشان دهنده (گواه) و مژده دهنده و ترساننده و دعوت‌کننده  به‌سوی خدا به‌حکم او و چراغی درخشان.»^[6]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی