الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهم‌الصلاةو‌السلام
بخش: 154
الگوهای تربیتی زندگی رسول‌الله حضرت محمد مصطفی صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ
فصل اول مفاهیم اساسی
مبحث دوم: تربیت الهی
تربیت اخلاقی
پدیدۀ دزدی
خطر این پدیده کمتر از دروغ نیست، این عمل بسیار زشت خصوصاً در محیط‌هایی که عاری از اخلاق اسلامی‌است و بر مبنای اصول تربیتی و ایمانی اسلام رشد و نمو نکرده است، شایع است.
بدیهی است که طفل اگر از همان ابتدای زندگی بر مبنای حس حضور و نظارت الهی و ترس از او رشد نکند و به ادای امانت و حقوق دیگران به طور کامل عادت نکند، به تدریج به جانب دزدی و حیله‌گری و خیانت کشیده خواهد شد. بدون عذابِ وجدان، مال مردم را می‌خورد و نظام جامعه را به تنگ می‌آورد و مردم از اعمال زشت او در امان نیستند.
پس لازم است که اولیاء و مربیان محترم ابتدا نهال حضور و نظارت الهی و ترس از او را در اعماق وجود فرزندان‌شان بکارند، سپس آنان را به نتایج وخیم و زیان‌بار دزدی و حیله‌گری و خیانت آشنا سازند و ایشان را نسبت به نهایت فضاحت‌بار و عذاب دردناکی که خدای تعالی برای این مجرمین منحرف آماده کرده است، آگاه سازند.
اما با کمال تأسف اکثر پدران و مادران در این موردِ به‌خصوص، دقت و توجه زیادی ندارند. چه بسا که وسایل یا اشیایی را نزد بچه‌های خود دیده و از آنان می‌پرسند که «این را از کجا آورده‌اید؟» آن‌ها هم جواب می‌دهند: «آن را در خیابان پیدا کرده‌ام یا هدیۀ یکی از دوستان است.» پدر و مادر با این توجیه قانع می‌شوند و دروغ آنان را با سکوت خود تصدیق می‌کنند و با این ادعای باطل فرزند آنان دیگر ترس از تهمت یا رسوایی خود نخواهد داشت و بر انجام دزدی جرأت پیدا می‌کند و به این جرایم ادامه می‌دهد؛ زیرا کنترل و مراقبتی از جانب والدین بر خود احساس نمی‌کند. بسیار زشت و شرم‌آورتر از این حالت شرایطی است که یکی از والدین فرزند خود را به دزدی تشویق می‌کند، چنین آدمی به‌زودی در جرم و تبه‌کاری غرق می‌شود و به انحراف و دزدی بیش از پیش مبادرت می‌کند.
یکی از محاکم شرعی به قطع دست دزدی حکم کرد، وقتی هنگام اجرای حکم رسید با صدای بلند فریاد زد: «قبل از آنکه دست مرا قطع نمایید زبان مادرم را ببرید؛ زیرا اولین باری که تخم مرغی را از خانه همسایه دزدیدم، مادرم نه تنها مرا نکوهش نکرد و از من نخواست که آن را پس دهم، بلکه لی‌لی (صدایی است که زنان در مراسم جشن و سرور یا خوشحالی زیاد از خود در می‌آورند و صدای ممتدی است که با زدن کف انگشتان دست بر روی دهان حالت منقطع پیدا می‌کند) کرد و خدا را شکر کرد و اظهار داشت که پسرم برای خودش مردی شده است.»
در اینجا یک داستان از سلف صالح نقل می‌کنیم.
عبدالله بن دینار رحمه‌الله می‌گوید: «با عمر بن خطاب رضی‌الله‌عنه به جانب مکه می‌رفتیم، در راه با چوپانی مواجه شدیم عمر رضی‌الله‌عنه خواست او را بیازماید، گفت: «ای چوپان، یک گوسفند از این گله‌ات به من می‌فروشی؟»
چوپان گفت: «خیر، من خود مالکی دارم و این گله متعلق به اوست.»
حضرت عمر رضی‌الله‌عنه فرمود: «به آقایت بگو: گرگ آن را خورد.» چوپان گفت: «جواب خداوند را چه بدهم که ما را می‌بیند؟»
حضرت عمر رضی‌الله‌عنه گریه کرد و با چوپان راه افتاد او را از آقایش خرید و آزاد کرد و گفت: «این کلام، تو را در دنیا آزاد کرد، امیدوارم که در قیامت نیز نجات‌بخش تو باشد.»[1]
پدیدۀ دشنام و بد زبانی
از جمله بدترین پدیده‌هایی است که در محیط زندگی و اجتماعی فرزندان به چشم می‌خورد و در محیط‌هایی شایع است که از هدایت قرآنی و تربیت اسلامی فاصله گرفته است و با دقت در مورد آن درمی‌یابیم که دو علت اساسی برای بروز و ظهور این پدیده وجود دارد:
1-الگوی بد
فرزندی که از زبان پدر و مادرش کلمات و عبارات زشت و شرم‌آور را می‌شنود، بدون تردید به‌زودی آن‌ها را تکرار خواهد کرد و به این‌گونه عبارات و الفاظ ناپسند عادت خواهد کرد و در نهایت به‌جز فحش و الفاظ و عبارات زشت و ناپسند بر زبان نمی‌آورد.[2]
2 – دوستان فاسد
فرزندی که افسار گسیخته و به حال خویش رها می‌گردد و مجال می‌یابد که با دوستان بد و همراهان فاسد همنشین گردد، بدیهی است که الفاظ لعن و فحش و دشنام‌های آن‌چنانی را از آنان یاد می‌گیرد. پس می‌توان انتظار داشت که منحط‌ترین الفاظ و قبیح‌ترین عادت‌ها را از این‌چنین افرادی کسب کند و به بدترین و فاسد‌ترین شکل ممکن تربیت شود و اخلاقی سراسر آلوده با گناه و تبه‌کاری داشته باشد.
بنابراین، بر تمامیِ پدران و مادران واجب است که در رفتار نیکو، سخن پاک و وارسته و زیبایی لفظ و تعبیر، الگوی شایسته‌ای برای فرزندان خود باشند و همان‌طور هم واجب است که آن‌ها را از بازی و همنشینی با خیابان‌گردها و اشرار و در فضای بد، بر حذر دارند تا تحت تأثیر عادات بد و انحراف اخلاقی آن‌ها قرار نگیرند و به آنان بفهمانند که فحاشی شخصیت آنان را درهم می‌شکند و باعث انحطاط ایشان می‌شود و نتیجه‌ای جز ایجاد خشم و کینه بین افراد جامعه ندارد.
نهایتاً واجب است که اولیاء و مربیان احادیثی را که از دشنام و فحش نهی کرده است و عذاب و عقوبت شدیدی را که خدای تعالی برای لعن‌کنندگان و فحاشان قرار داده است به فرزندان خود آموزش دهند، چه بسا از نصایح و رهنمود‌های آنان بهره گرفته و از ارتکاب آن منع شوند.[3]
قال رسول الله صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ: «سباب المسلم فسوق وقتاله كفر »[4]؛ترجمه: رسول خدا صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ فرموده است: «دشنام دادن مسلمان گناه و کشتن او کفر است.»
و همچنان رسول الله صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ فرموده است: «إن من أكبر الكبائر أن يلعن الرجل والديه» قيل يا رسول الله صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ وكيف يلعن الرجل والديه؟ قال: «يسب الرجل أبا الرجل فيسب أباه ويسب أمه فيسب أمه.»[5]؛ترجمه: «از جملۀ بزرگ‌ترین گناهان کبیره این است که فرزند، پدر و مادرش را لعن کند.» پرسیدند: «ای رسول خدا صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ چگونه فرزند والدین خود را لعن می‌کند؟» فرمود: «مردی پدر مردی دیگر را دشنام می‌دهد و آن در مقابل این نیز پدر و مادر او را دشنام می‌دهد.»
قال رسول الله صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ : «لیس المؤمن بالطعان ولا اللعان ولا الفاحش ولا البذيء.»[6]؛ ترجمه: «رسول‌الله صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ فرمودند: «انسانِ مؤمن، طعنه‌زننده، لعنت‌کننده، و فحاش و ناسزاگوی نیست.»
پدیدۀ فساد و بی‌بندوباری
یکی از بدترین پدیده‌هایی که در عصر امروز یا به اصطلاح قرن بیستم، دامن‌گیر جوانان و نوجوانان دختر و پسر ما شده و بسیار شیوع پیدا کرده است، فساد و بی‌بندوباری است. به نظر می‌رسد که در دید جوان زندگی معنایی غیر از بهره‌گیری از لذات حرام و شهوات ذلت‌بار و هوس‌های گذرا ندارد و به قول معروف اگر این‌ها نباشد با دنیا خداحافظی کن که هیچ فایده‌ای ندارد.
با کمال تأسف این نسل به‌تدریج و ناخودآگاه بدون آنکه مانع و رادعی داشته باشند، خود را به موج فساد و عیاشی و بی‌بندوباری سپرده‌اند و بر اساس تقلیدی کورکورانه حیاتی ذلت‌بار را طی می‌کنند.
تعدادی از افرادی که سطحی فکر می‌کنند، گمان می‌نمایند که رقص‌های شرم‌آور و برهنگی، نشانۀ ترقی است و اختلاط زن و مرد به شکل ننگین و گستاخانه‌اش علامتی دال بر پیشرفت بوده و تنها مقیاس و معیار تجدد، تقلید کورکورانه از غربی‌هاست. این افرادِ ضعیف قبل از آنکه در میدان‌های مبارزه و جهاد عقب نشینی کنند در درون خود دچار پس‌گرد و عقب‌نشینی شده‌اند.[7]
By محمد فاتح