کاپیتالیزم «بخش اول»

نویسنده: محمدعاصم اسماعیل­زهی

کاپیتالیزم

بخش اول

چکیده

کاپیتالیزم یا نظام سرمایه‌داری(Capitalism)  یکی از مهم‌ترین نظام‌های اقتصادی و اجتماعی در جهان امروز است که بر مالکیت خصوصی، بازار آزاد و انگیزۀ سودآوری استوار است.

این سیستم بر این اصل بنا شده که افراد و شرکت‌ها، بدون دخالت گستردۀ دولت، می‌توانند کالا و خدمات تولید کرده و به رقابت بپردازند.

در قرن‌های گذشته، کاپیتالیزم به یکی از مهم‌ترین ارکان اقتصاد جهانی تبدیل شده و همچنان بحث‌های زیادی در مورد مزایا، معایب، تأثیرات اجتماعی و آیندۀ آن وجود دارد.

امروزه نظام سرمایه‌داری (کاپیتالیزم) یکه‌تاز میدان اقتصاد جهان است و به کمک تبلیغات گستردۀ سردمدارانش، خود را تنها نظام اقتصادی کارا و قابل قبول در جهان معرفی کرده است؛ به گونه‌ای که کمتر کسی جرأت می‌کند، سخن از ناکارایی و اشکالات ساختاری موجود در این نظام، به میان آورد.

با سرعت فعلی جهانی شدن، روابط اقتصادی میان کشورها توجه روزافزونی پیدا کرده است. ادامۀ این تحول بزرگ جهانی نیازمند یک فضای پر امن و آرامش است، برای این که یک کشور بتواند رفاه مردم را تأمین کند و همچنین سیستم اقتصادی یک کشور سالم کار کند، داشتن اخلاق اقتصادی یک شرط اساسی است.

جامعۀ بشری معمولاً با افراط و تفریط دست به گریبان بوده است. پیش از آن که اقتصاد به صورت یک علم مدرن امروزی در آید، مسائل اقتصادی به‌عنوان شعبه‌ای از علم اخلاق تدریس می‌شد؛ اما پس از آن به تدریج از اخلاق فاصله گرفت به گونه‌ای که بسیاری از صاحب‌نظران کوشیدند به‌کلی اقتصاد را از اخلاق و دین جدا نمایند که این امر زیان‌های زیادی برای جامعۀ انسانی در برداشت، به‌تدریج برخی اقتصاددانان مانند کینز، رابینسون، سرافا، میردال، شومپیتر و ها یک جدایی اقتصاد از اخلاق را مورد انتقاد قرار دادند.

ازهمین‌روست که در دهه‌های اخیر گرایش تازه‌ای به اخلاق اقتصادی در اروپا و آمریکا ایجاد شده است و این را باید به فال نیک گرفت؛ اما این خوف وجود دارد که گرایش جدید بیشتر به سمت و سوی اخلاق سودطلبی شکل بگیرد.

علت این هم روشن است، نظام لیبرال سرمایه‌داری و کمونیستی نمی‎تواند تفسیر درستی از انسان و کمالات واقعی او داشته باشد. این در حالی است که اسلام از همان ابتدا آموزه‌های وسیع اقتصادی خود را با ارزش‌های اخلاقی آمیخته است. با توجه به این که، یکی از معضلات اساسی علم اقتصاد فعلی و رایج جهان، مشکلات اخلاقی موجود در درون این نظام‌های اقتصادی است و با توجه به این که پایه و اساس اقتصاد اسلامی بر اخلاق و احکام و قوانین دینی استوار است، بنابراین یک ضرورت اساسی است که مشکلات اخلاقی دو نظام مذکور را در درون نظام اقتصاد اسلامی به چالش کشید.

کلیدواژه‌ها: آزادی، حقوق، سرمايه‌داری، كاپيتاليزم، مالكيت خصوصی، نفع و سود شخصی.

مقدمه

پیشرفت‌های اقتصادی از دو قرن پیش سرعت فزاینده‌ای به خود گرفته است؛ اما با توجه به این که در این رشد رو به فزاینده اقتصادی، اخلاق و جنبه‌های اخلاقی کنار گذاشته شده، بر زندگی اجتماعی انسان‌ها لطمۀ بزرگی وارد شده است.

کاپیتالیزم یا نظام سرمایه‌‌داری یکی از معروف‌ترین سیستم‌های اقتصادی است که در آن افراد یا مشاغل خصوصی، مالک کالاهای سرمایه‌ای هستند.

خالص‌ترین نوع نظام کاپیتالیزم، بازار آزاد یا سرمایه‌داری آزاد (Laissez- faire Capitalism) است که در آن افراد از تمام قیود آزاد هستند. آن‌ها می‌توانند خود تعیین کنند که کجا می‌خواهند سرمایه‌گذاری کنند، چه می‌خواهند تولید کنند یا بفروشند و کالاها و خدمات را با چه قیمتی می‌خواهند معاوضه کنند.

بازار آزاد بدون چک کردن و کنترل کردن کار می‌کند.

بازاری که کاپیتالیزم برای خود طراحی نموده است و در آن فعالیت می‌کند، با دیگر بازارهای مکتب‌های اقتصادی فرق دارد. مشخصۀ شاخص بازار کاپیتالیزم، تولید کالا برای کسب سود اقتصادی به هر قیمتی است. در بازار کاپیتالیزم، سود، اولویت اول است و نیازهای انسانی، در درجات بعدی اهمیت قرار دارد.

در نظام سرمایه‌داری دولت‌ها تلاش می‌کنند با فراهم کردن شرایط رقابتی برابر برای همۀ افراد جامعه و برچیدن هر نوع رانت و انحصار فرصت رشد را برای همه به طور یکسان ایجاد کنند. حال این افراد جامعه هستند که با استفاده از مهارت‌های خود و شرکت در یک میدان رقابت برابر، ثروت بیشتر یا کمتر به دست می‌آورند.

در نظام سرمایه‌داری کلیۀ فعالیت‌های اقتصادی شامل سرمایه­گذاری، تولید، عرضه و فروش محصولات و خدمات بدون دخالت دولت و صرفاً با تصمیم‌گیری شخصی فعالان جامعه تعیین می‌شود و تولید کالاها و خدمات در درجۀ اول برای کسب سود بیشتر انجام می‌شود نه لزوماً رفع نیازهای انسان‌ها.

کسب‌وکارهای آزاد در انواع مختلف‌شان و در جوامع گوناگون از قدیم وجود داشته‌اند؛ اما کسب‌وکارهای آزادی که ما امروزه به آن‌ها فکر می‌کنیم، نوع خاصی از آن‌ها هستند: این کسب‌وکارها به چیزی بیش از آزادی خریدوفروش مرتبط هستند. آن‌ها درگیر جمع‌آوری و به‌کارگیری سرمایه می‌باشند. مفهومی که در دنیای سرمایه داری مطرح شد.

ادامه دارد…

بخش بعدی