نویسنده: قاری عبدالستار «سعید»مترجم: سید احمد قریب «منیری»
شهید حجاب و عفت
بخش: 6
نگاهی به زندگی شهید قاضی عبدالرحمن پغمانی
وضعیت افغانستان چگونه بود؟
تردیدی وجود ندارد که امان‌الله خان در سال‌های نخست سلطنت خود یکی از محبوب‌ترین پادشاهان افغانستان به شمار می‌رفت. افزون بر شهرتی که به سبب کسب استقلال از بریتانیا به دست آورده بود، ویژگی‌های شخصیتی او نیز بر محبوبیتش می‌افزود. برخلاف بسیاری از پادشاهان پیشین که گرایش به انزوا داشتند، وی ارتباط گسترده‌ای با مردم برقرار می‌کرد، نشست‌ها و دیدارهای فراوانی با اقشار مختلف جامعه داشت و مستقیماً با آنان در تماس بود. همگام ساختن کشور با روند پیشرفت، گسترش آموزش و بیدارسازی جامعه از جمله مهم‌ترین نوآوری‌های او محسوب می‌شد. وی به‌طور مستمر در شهر میان مردم رفت‌وآمد می‌کرد و از طریق سفرهای ولایتی از وضعیت و مشکلات آنان آگاه می‌شد. همچنین، به نظم، توسعه، کار و تلاش علاقهٔ فراوان داشت و این موضوع همواره در سخنان او بازتاب می‌یافت. همین روحیهٔ فعال سبب شده بود که مردم همواره عملکرد او را دنبال کنند و از اقدامات و برنامه‌هایش آگاه باشند.
سفر تاریخی امان‌الله خان به اروپا رویدادی بود که مردم افغانستان با اشتیاق فراوان در انتظار آگاهی از جزئیات آن بودند. هرچند در آن زمان هنوز رادیو در افغانستان وجود نداشت، اما با پیشرفت صنعت چاپ، اخبار از طریق روزنامه‌ها میان شرق و غرب مبادله می‌شد و مردم با اندکی تأخیر از رویدادهای جهان آگاه می‌شدند. همان‌گونه که پیش‌تر نیز اشاره شد، مطبوعات غربی و هندی این سفر را به‌گونه‌ای گسترده پوشش دادند و از تمامی دیدارها، ملاقات‌ها و حتی صحنه‌های عادی حضور امان‌الله خان و همراهانش عکس تهیه و منتشر کردند.
از آنجا که روزنامه‌های هند در آن زمان به افغانستان نیز می‌رسید، این تصاویر به‌سرعت در داخل کشور انتشار یافت. آنچه بیش از همه برای مردم افغانستان شگفت‌آور بود، مشاهدهٔ نخستین تصاویر ملکه ثریا بدون حجاب بود؛ تصاویری که او را در حال خوش‌وبش با مردان، بدون پوشش چهره، یا در حال گردش در سواحل دریا به سبک زنان اروپایی نشان می‌داد.
شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد برخی مطبوعات هندی این تصاویر را با هدف طعنه‌زدن و اِعمال فشارِ روانی بر مسلمانان، بارها منتشر می‌کردند. در آن زمان، پس از سقوط خلافت عثمانی، بسیاری از مسلمانان هند امان‌الله خان را تنها پادشاه مستقل جهان اسلام می‌دانستند و امیدهای خود برای آزادی را به او گره زده بودند. انتشار این تصاویر از امان‌الله خان و همسرش، فرصت مناسبی در اختیار مطبوعات هندی و انگلیسی قرار داد تا پادشاه مسلمانان را مورد تمسخر قرار دهند.
انتشار گستردهٔ تصاویر امان‌الله خان و ملکه ثریا و دست‌به‌دست شدن آن‌ها در افغانستان، بار دیگر پرسش‌ها و اعتراض‌هایی را نسبت به پادشاه برانگیخت. جامعهٔ افغانستان که در موضوع جایگاه و پوشش زنان حساسیت فراوانی داشت، مشاهدهٔ ملکه ثریا با ظاهری همانند زنان اروپایی را به‌سختی می‌پذیرفت. از سوی دیگر، افرادی که نسبت به حساسیت این مسائل آگاه بودند و نمی‌خواستند ثبات موجود از میان برود و کشور بار دیگر دچار بحران شود، از این وضعیت عمیقاً نگران بودند و می‌کوشیدند به هر نحو ممکن اوضاع را به مسیر مطلوب بازگردانند.
حضرت محمدصادق مجددی، از شاگردان و یاران نزدیک قاضی عبدالرحمن، نقل می‌کند که آنان و شماری از علمای طرفدار حکومت، با وجود آنکه از مشاهدهٔ این تصاویر سخت اندوهگین شده بودند، برای جلوگیری از بروز بحران در میان مردم تبلیغ می‌کردند که این تصاویر ساختگی و جعلی است و تأکید داشتند که پادشاه مسلمان افغانستان، امان‌الله خان و همسرش هرگز اقدامی انجام نخواهند داد که با آموزه‌های اسلام و سنت‌های جامعهٔ افغانستان در تعارض باشد. حضرت محمدصادق مجددی روایت می‌کند که زمانی که امان‌الله خان از سفر اروپا بازمی‌گشت و قرار بود در روزهای آینده از طریق ایران وارد افغانستان شود، آنان برای فرو نشاندن شایعاتی که در پی انتشار تصاویر نامناسب پدید آمده بود، پیشنهادی را به مقام‌های دولتی در کابل ارائه کردند.
وی می‌نویسد: «به منزل سلطان احمد خان، معاون وزارت امور خارجه و از دوستان نزدیک امان‌الله خان، در باغ علیمردان کابل رفتم و به او گفتم: در حال حاضر ما به مردم می‌گوییم که تصاویر منتشرشده از امان‌الله خان و ملکه ثریا جعلی است. برای آنکه این ادعا مورد تأیید قرار گیرد و این غوغا فروکش کند، لازم است به امان‌الله خان اطلاع دهید که هنگام ورود از ایران به افغانستان، ملکه ثریا همان لباسی را بر تن کند که هنگام خروج از افغانستان بر تن داشت. اگر مردم افغانستان او را بار دیگر با لباس اسلامی و افغانی ببینند، همهٔ تردیدها برطرف خواهد شد و ادعای ما مبنی بر جعلی بودن آن تصاویر نیز تأیید خواهد گردید.»
محمدصادق مجددی می‌افزاید که در همان دیدار، سلطان احمد خان را متوجه این موضوع نیز ساخت که اگر چنین اقدامی صورت نگیرد، احتمال زیاد وجود دارد که این مسئله به آغاز بحرانی دیگر تبدیل شود و ملت افغانستان بار دیگر قربانی یک بحران گردد. با این حال، از قرائن چنین برمی‌آید که سلطان احمد خان نیز همانند امان‌الله خان از حساسیت این موضوع آگاهی کافی نداشت؛ از این رو، پیشنهاد محمدصادق مجددی را بی‌اهمیت تلقی کرد و در پایان گفت: «من نمی‌توانم چنین پیشنهاد جسورانه‌ای را در حضور اعلیحضرت مطرح کنم؛ اعلیحضرت خود بهتر می‌داند و سیاست کشور نیز بر عهدهٔ ایشان است.»۱
By محمد فاتح