الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهمالصلاةوالسلام
بخش: 157
الگوی تربیتی از زندگی رسولالله حضرت محمد مصطفی صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَ
فصل اول: مفاهیم اساسی
مبحث دوم: الگو و اسوۀ تربیت
رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمالگوی ثبات و پایداری بر عقیده و راه دعوت بود.
از مهمترین صفات رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّماستقامت و ثبات ایشان صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّم بر عقیده و دعوت بود.
این صفت آنحضرت صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّماز آیات مبارکه و از احادیث و کتب سیرت کاملاً واضح و آشکار است.
چنانچه الله متعال به رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمدستور میدهد: “فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلاَ تَطْغَوْاْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ”[1]؛ ترجمه: «پس استوار باش چنانچه فرموده شدهای تو و آنانکه توبه کردند همراه تو و از حد در مگذرید هر آیینه وی به آنچه میکنید بیناست.»[2]
در ابتدای سالهای دعوت، قریش دست از فعالیت برنداشتند، یکدیگر را علیه رسول گرامی صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّم تحریک کردند تا این که بار دیگر نزد ابوطالب رفتند و چنین پیشنهاد کردند: «ای ابوطالب شما در نظر ما دارای سن و شرافت و مرتبۀ خاصی میباشید؛ از شما خواهش کردیم که برادرزادهات را بازدارید؛ اما شما اینکار را نکردید. اینک قسم بهخدا دیگر نمیتوانیم بیش از این صبر کنیم که پدرانمان مورد سب و شتم قرار بگیرند، دانایان ما نادان قرار داده شوند و خدایان ما مورد انتقاد واقع شوند، شما از دو راه یکی را انتخاب نمایید، یا خودتان جلوی او را بگیرید یا ما با شما و او به جنگ برمیخیزیم تا اینکه یکی از طرفین (ما یا شما) از بین برود.»
ابوطالب دشمنی قوم و جدایی آنان را مهم تلقی کرد، از طرفی نسبت به اسلامِ رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّم نیز خرسند نبود؛ لذا به رسول اکرم صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّم پیام فرستاد و چنین گفت: «برادرزادۀ عزیز! قوم تو نزد من آمدند و اینچنین گفتند، لذا شما بر من و خودت ترحم کنید و آنچه را که قدرت تحمل آن را ندارم بر من تحمیل مفرمایید.»
حضرت رسول اکرم صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّم متوجه شد که ابوطالب نگران شده است و از نصرت و یاریاش احساس ناتوانی میکند. لذا به عمویش چنین فرمود: «عموجان! قسم به الله، اگر خورشید را در دست راست من و ماه را در دست چپ من بگذارند مشروط بر اینکه دست از این کار (دعوت) بکشم هرگز این کار (دعوت) را ترک نخواهم کرد، تا اینکه خداوند متعال دین خود را غالب سازد یا اینکه من در همین راه قربان شوم.»[3]
رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمبهترین الگوی عبادت
به حقیقت، شخصیت متعالی رسول خدا صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّم، در میدان عبادت و اخلاق و به بالاترین مراتب و مدارج ممکن رسید و با گذشت قرنها و تطور زمان و عبور ایام، تمامی مردم در سراسر جهان او را به عنوان فردی نمونه در اخلاق و عبادت میشناسند، و نوری بر تارک بشریت جاودانه میدرخشد.
حضرت رسول اکرم صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمعلیرغم این که پروردگارش او را به رسالت و محبوبیت و اصطفاء مشرف نموده، لغزشهای گذشته و آیندهاش را مورد عفو قرار داده بود، اما معالوصف او بیش از هر کسی در عبادت الهی مجاهده میفرمود و شدیداً به آن منهمک بوده، حرص میورزید.[4]
عن عائشة رضياللهعنها: «أن نبي الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمكان يقوم من الليل حتى تتفطر قدماه» فقالت عائشة رضياللهعنها: «لم تصنع هذا يا رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّموقد غفر الله لك ما تقدم من ذنبك وما تأخر؟» قال: «أفلا أحب أن أكون عبدا شكورا».[5] ترجمه: عایشه رضياللهعنها میگوید: «رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمچنان عبادت و قیام در شب میکردند که پاهای مبارک متورم میشد. گفتم: «چرا این کار را میکنید یا رسول خدا صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمدر حالیکه خداوند متعال تمام لغزشهای گذشته و آیندهات را بخشیده است؟» فرمود: «آیا بندۀ سپاسگزاری نباشم؟»
همچنان روایتی از حضرت انس رضياللهعنه است که میگوید: «كان رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّميفطر من الشهر حتى نظن أن لا يصوم منه ويصوم حتى نظن أن لا يفطر منه شيئا وكان لا تشاء أن تراه من الليل مصليا إلا رأيته ولا نائما إلا رأيته.»[6]؛ ترجمه: رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمقسمی روزه میگرفت که ما گمان میکردیم دیگر افطار نمیکند و وقتی که افطار میکرد گمان میکردیم دیگر روزه نمیگیرد. اگر کسی میخواست آنحضرت صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمرا شب در حالت عبادت ببیند، میدید، و اگر میخواست در حالت خواب ببیند میدید.»
این دو حدیث فوق به طور نمونه ذکر شد، همین قسم مربی محترم احادیث از عبادات رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّماز قبیل نوافل، تلاوت، اذکار، جهاد، صدقه و غیره را بیان و تشریح نماید تا اینکه در افراد تحت تربیت انگیزۀ عبادت و خداپرستی ایجاد گردد.