الگوی تربیت الهی در خانواده انبیا‌‌ علیهم‌السلام | بخش: 150

نویسنده: شیخ صاحب محمد یونس خالد

الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاء^{علیهم‌الصلاةو‌السلام}

بخش: 150

الگوهای تربیتی زندگی رسول‌الله حضرت محمد مصطفی ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ}

فصل اول: مفاهیم اساسی

مبحث دوم: تربیت الهی

تعریف و ویژگی‌های تربیت ایمانی

بنابراین مربی ‌برای تربیۀ ایمانی مطالب ذیل را در نظر داشته باشد:

 1- گشودن زبان کودک با کلمۀ «لاإله إلاالله».

حاکم از ابن عباس ^{رضی‌الله‌عنهما} روایت می‌کند که رسول الله ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ} فرمود: «افتحوا علی صبیانکم أول کلمة بلاإله إلاالله»؛ «زبان کودکان‌تان را با کلمۀ «لاإله إلاالله» بگشایید.»

(یعنی اولین کلمه‌ای که به کودک یاد می‌دهید که بگوید.)

حکمت این آموزش چیست؟ فایده و حکمت نهفته در این آموزش مبارک آن است که شعار توحید و علامت داخل شدن به اسلام اولین کلماتی باشد که گوش طفل را می‌نوازد و نخستین لغاتی باشد که بر زبانش جاری می‌شود و اولین الفاظ و اصواتی باشد که به ذهنش خطور می‌کند.^[1]

2- خداوند متعال به روش بسیار ساده معرفی و شناسانده شود.

خداوند متعال را به شیوه‌ای که مناسب درک و شعور و سطح فکر طفل است به او شناسانده شود.

کافی است بداند که خداوند یکتا و بدون شریک است. خالق و آفرینندۀ هر چیزی است. خداوند خالق آسمان و زمین و مردم و حیوانات و درختان و جویبارها و رودخانه‌ها و خالق همه چیز است. مربی ‌باید از فرصت استفاده کند و از طفل سؤالاتی بپرسد. مثلاً وقتی به تفریح رفته‌اند در میان یک باغ و بستان یا در یک صحرا هستند از او بپرسد که آفرینندۀ رودخانه‌ها و درختان و زمین و امثال این‌ها چه کسی می‌باشد؟ تا طفل متوجه عظمت پروردگار شود و به حقانیت قدرت او پی ببرد.

محبت و عشق و علاقه به خدا را به او یاد دهد و او را متوجه نعمت‌هایی کند که خداوند به او و امثال او و حیوانات عطا کرده است. مثلاً به او بگوید چه کسی گوش و چشم و عقل را به تو عطا کرده است؟ چه کسی نیرو و قدرت حرکت کردن را به تو عطا کرده است؟ چه کسی به تو و خانوادۀ تو رزق و روزی عطا کرده است؟ همچنین بر نعمت‌هایش تشویق نماید. چنین روشی در کلام خدا (قرآن) وارد شده است.^[2] مثلاً خداوند ^{جل‌جلاله} در بسیاری از آیات قرآن بندگان را متوجه نعمت‌‎های خود می‌کند و می‌فرماید: “أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَن يُجَادِلُ فِي اللهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُّنِيرٍ”[3]؛ ترجمه: «آیا ندیده‌اید که خدا مسخر کرد بر شما آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است و تمام کرد بر شما نعمت‌های خود را آشکارا و پنهان و از مردمان کسی هست که مکابره می‌کند دربارۀ خدا بدون علم و هدایت و بغیر کتاب روشن.»^[4]

و در جای دیگر می‌فرماید: “يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللهِ يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ”[5]؛ ترجمه: «ای مردمان! یاد کنید احسان خدا را بر خود آیا هیچ آفریننده هست؟ غیر خدا که روزی می‌هد شما را  از آسمان و از زمین نیست هیچ معبود بر حق مگر وی پس کجا گردانیده می‌شوید (از توحید).»^[6]

و باز می‌فرماید: “وَمِن رَّحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ”[7]؛ ترجمه: «و از رحمت اوست که ساخت برای شما  شب و روز را تا آرام گیرید در شب و تا بجوئید چیزی از فضل او (در روز) و تا شکرگذاری کنید.»^[8]

3- پرورش حس حضور و نظارت الهی

باید کودک را عادت دهیم تا در تمامی‌حالات و افعال خود، پروردگار متعال را ناظر و حاضر بداند و دریابد که خدای دانا تمامیِ ‌اسرار درونی او را می‌داند، خیانت چشم‌ها را می‌بیند و بر تمامیِ ‌رازهایی که سینه‌ها در خود دارند آگاه است. پس باید مقصد اصلی مربی ‌کودک در مسیر تربیتی، این باشد.

کودک در حالی که کار می‌کند یا می‌اندیشد یا احساسی به او دست می‌دهد، عادت کند که حضور خداوند را دریابد.

این احساس حضور الهی در هنگام عمل، روحیۀ اخلاص را در کودک ایجاد می‌کند و این روحیه به سایر اقوال و افعالش سرایت خواهد کرد، بنابراین در هر گامی‌که در زندگی بردارد در جستجوی رضایت الهی و تحقق خواست اوست و به تدریج به مرتبۀ والای عبودیت خالص برای خدای خود خواهد رسید، بنابراین جزو کسانی خواهد بود که در آیۀ مبارکۀ ذیل بیان شده است: “وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاء وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ”[9]؛ ترجمه: «و مأمور نشدند مگر آنکه بپرستند خداوند را خالص برای او بندگی را به راه ابراهیم و بر پا دارند نماز را و بدهند زکات را و این است طریق مردان حکیم (ملت مستقیم).»^[10]

بر همین مبنا نیز مربی ‌باید به طفل بفهماند که خدای عزوجل فقط اعمالی را که در جهت و برای جلب رضای او باشد می‌پذیرد زیرا پیامبر خدا ^{صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ} فرموده است: «خدای عزوجل فقط اعمالی را می‌پذیرد که خالص بوده و تنها برای جلب رضای او باشد». (روایت ابوداود و نسائی).^[11]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی