الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهم‌الصلاةو‌السلام
بخش: 149
الگوهای تربیتی زندگی رسول‌الله حضرت محمد مصطفی صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَسَلَّمَ
فصل اول: مفاهیم اساسی
مبحث اول: مفهوم تربیت
تربیت در لغت و اصطلاح:
معنی لغوی تربیت: تربیت در لغت عبارت است از رساندنِ یک چیز به کمالِ آن، به تدریج و مرحله به مرحله.[1]
معنی اصطلاحی تربیت: به معنای بارآوردن و رشد بخشیدن به فرزند تا رسیدن گام به گام به مرحلۀ کمال است و همۀ جوانب تربیت مادی و جسمی، نفسی و روحی و عقلی و فکری و رفتاری و اجتماعی را شامل می‌شود.[2]
هدف از تربیت در اسلام
بسیاری از نویسندگان و محققان دربارۀ این مسئله سخن گفته‌اند و در این مجال سخنان مفصل و مفیدی ذکر کرده‌اند. اما قول و گفتار آن‌ها را می‌شود این‌گونه خلاصه کرد: «واضح و روشن است که هدف از تربیت فرد در اسلام یک هدف واضح و محدود است و آن هم، فرد را خداپرست بارآوردن و او را برای عبادت و پرستش خداوند تبارک و تعالی آماده کردن است.
در این‌جا از حرف و سخن بی‌نیازیم؛ زیرا دین اسلام دارای ویژگی شمولیت می‌باشد و عبادت را در نماز و روزه و حج خلاصه نکرده است، بلکه هر کاری که مسلمان انجام دهد و قصد تقرب به خدا را داشته باشد و هدفش رضایت خداوند متعال باشد، عبادت محسوب می‌شود.»[3]
مبحث دوم: تربیت الهی
امام غزالی رحمه‌الله می‌فرماید: «باید دانست که روش تربیت فرزندان یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین امور زندگی است. فرزندان نزد والدین‌شان امانت‌اند. و قلب پاک آن‌ها گوهرهای گران‌بها و بی‌غل‌وغشی‌اند که از هرگونه نقش و تصویر خالی‌ست و پذیرای هرگونه نقشی می‌باشند و به هر سویی که خواسته شود متمایل می‌شوند. و چنانچه به کار و گفتار خیر و آموزنده عادت‌شان دهند، بر اساس آن‌ها بزرگ می‌شوند و سعادت دنیا و آخرت را کسب می‌کنند و پدر و مادر و معلم و مربی‌نیز با آنان سهیم خواهند بود.
اما چنانچه به شرارت و بدکاری خو کنند و هم‌چون چهارپایان مورد بی‌مهری و بی‌توجهی قرار گیرند، بدبخت و بدسرانجام شده و نابود می‌گردند. و والدین و معلم و مربی – که در مورد تعلیم و تربیت‌شان کوتاهی کرده باشند- در مجازات گناه و خلاف‌کاری آن‌ها شریک خواهند بود.[4]
خداوند متعال می‌فرماید: “يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً”[5]؛ ترجمه: «ای مؤمنان نگهدارید نفس‌های خود را و اهل خانۀ خود را از آتش.»[6]
تعریف و ویژگی‌های تربیت ایمانی
منظور ما از تربیت ایمانی آن است که فرزند را از زمانی که می‌اندیشد، با اصول ایمان آشنا کنیم و از هنگامی‌که فکرش شکوفا می‌شود، او را به ارکان دین اسلام عادت دهیم و از زمانی که قدرت تمیز می‌یابد، مبادی شریعت اسلامی‌را به او آموزش دهیم.
منظور از اصول ایمان، تمامی‌حقایق و امور غیبی‌است که وجود آن‌ها از طریق خبر صحیح به ما رسیده است، مانند ایمان به خدای سبحان و ملائک و کتاب‌های آسمانی و پیامبران علیهمالصلاةوالسلام، ایمان به عذاب قبر، سؤال دو مأمور در قبر، زنده‌شدن در روز قیامت و حساب و کتاب و بهشت و جهنم و سایر امور غیبی.
منظور از ارکان دین اسلام، تمامی‌موضوعات مربوط به برنامۀ الهی و تعالیم اسلامی‌است مانند: عقیده، عبادت، اخلاق، قانون‌گذاری، نظام اجتماعی از دید اسلام، احکام و… .
بر هر مربی لازم است که آموزش مفاهیم مربوط به تربیت ایمانی را از همان ابتدای کودکی آغاز کند تا با عقیده و عبادت اسلامی مانوس شود و از لحاظ شیوۀ زندگی و نظام فکری به آن مزین گردد و پس از آن دین اسلام را به عنوان بهترین راهنما و والاترین مربی‌خود بداند.[7]
By محمد فاتح