الگوی تربیت الهی در خانواده انبیا‌‌ علیهم‌السلام «بخش هشتادودوم»

نویسنده: عبدالحی لیان

الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاء^{علیهم‌الصلاةو‌السلام}

بخش هشتادودوم

آموزه‌های تربیتی داستان زکریا و یحیی ^{علیهماالسلام}

داستان حضرت زکریا و حضرت یحیی ^{علیهماالسلام} از جمله داستان‌های قرآنی است که نمونه‌ای روشن از پیوند میان دعا، امید، و اعتماد کامل به قدرت الهی را به تصویر می‌کشد. در پرتو این قصه، نقش والدین در طلب و تربیت فرزند صالح به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین مسئولیت‌های انسانی برجسته می‌گردد. ازاین‌رو، بررسی آموزه‌های تربیتی این داستان، می‌تواند راهنمایی ارزشمند برای اصلاح فرد و جامعه فراهم سازد و از انحراف در سیستم تربیت اسلامی جلوگیری کند.

آموزۀ اول: محبت به فرزند یک امر فطری است، اما مؤمن از خداوند فرزند صالح می‌طلبد

در درخواست حضرت زکریا ^{علیه‌السلام} از پروردگارش که فرزندی به او عطا کند تا وارث او و خاندان یعقوب ^{علیه‌السلام} باشد، دلالتی روشن بر این نکته وجود دارد که محبت به فرزند، امری فطری و نهادینه در وجود انسان است. خداوند متعال می‌فرماید:

«زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا…»^[1]؛ ترجمه: برای مردم، دوستی و علاقه به خواهش‌های نفسانی (از جمله زنان و فرزندان و ثروت‌های فراوان از طلا و نقره و اسبان نشان‌دار و چهارپایان و کشتزارها) آراسته و دلنشین گردانیده شده است؛ اما همۀ این‌ها تنها بهرۀ زودگذر زندگی دنیاست.

این آیه نشان می‌دهد که علاقه به فرزند، امری طبیعی و فطری است و اسلام هرگز با فطرت انسانی در تضاد نیست، بلکه آن را هدایت و جهت‌دهی می‌کند.

با توجه به همین اصل، حضرت زکریا ^{علیه‌السلام} (با آن‌که به سن پیری رسیده بود و همسرش نیز از نظر طبیعی قابلیت فرزندآوری نداشت) باز هم دست به درگاه الهی برداشت و با امید و یقین از خداوند درخواست فرزند صالح نمود: «رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً»^[2]؛ ترجمه: پروردگارا! از جانب خود، فرزندی پاک و شایسته به من عطا فرما.

در این دعا، تنها درخواست «فرزند» مطرح نیست، بلکه تأکید بر «ذرّیۀ طیبه» (فرزند پاک و صالح) است؛ و این نشان‌دهندۀ نگاه عمیق ایمانی به مسئلۀ فرزندآوری است.

این روش، سنت پیامبران ^{علیهم‌الصلاةوالسلام} و صالحان الهی نیز بوده است. خداوند می‌فرماید: «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِن قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً»^[3]؛ ترجمه: ما پیش از تو نیز پیامبرانی فرستادیم و برای آنان همسران و فرزندانی قرار دادیم.

همچنین خداوند بندگان پرهیزکار خود را چنین توصیف می‌کند: «وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا»^[4]؛ ترجمه: و آنان که می‌گویند: پروردگارا! از همسران و فرزندان‌مان مایۀ روشنی چشم ما قرار ده و ما را پیشوای پرهیزکاران گردان.

«قرة أعین» یعنی فرزندانی که باعث آرامش قلب و خوشی چشم والدین شوند؛ نه صرفاً زیاد بودن تعداد آنان.

پیامبر اکرم ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} نیز به ازدواج با زنان مهربان و فرزندآور تشویق نموده و فرموده‌اند: «با زنان مهربان و فرزندآور ازدواج کنید؛ زیرا من به کثرت شما بر امت‌ها مباهات می‌کنم»^[5]؛ همچنین برای حضرت انس بن مالک ^{رضی‌الله‌عنه} دعا کردند: «اللهم أكثر ماله وولده وبارك له فيما أعطيته»^[6]؛ ترجمه: «خدایا! مال و فرزند او را زیاد گردان و در آنچه به او داده‌ای برکت قرار ده.

با این حال، نکتۀ بسیار مهم آن است که در اسلام، هدف صرفاً زیاد شدن تعداد فرزندان نیست، بلکه اصل اساسی، صلاح و شایستگی آنان است. چنان‌که حضرت زکریا ^{علیه‌السلام} می‌فرماید: «وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا»^[7]؛ ترجمه: پروردگارا! او را مورد رضایت و پسند خود قرار ده.

بنابراین، هدف نهایی از طلب فرزند، داشتن فرزندانی صالح است؛ فرزندانی که: موجب روشنی چشم والدین شوند. پس از مرگ آنان، با دعاهای خود به آنان نفع برسانند و در اصلاح جامعه نقش ایفا کنند.

از سوی دیگر، درخواست حضرت زکریا ^{علیه‌السلام} نشان‌دهندۀ نگرانی ایشان نسبت به آیندۀ دین نیز بود: «وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِن وَرَائِي»^[8]؛ ترجمه: و من از جانشینان پس از خود بیم دارم.

یعنی بیم آن داشت که پس از وفاتش، کسانی زمام امور را به دست گیرند که دین خدا را به‌درستی حفظ نکنند و مردم را به توحید دعوت ننمایند؛ ازهمین‌رو از خداوند فرزند صالحی درخواست کرد که ادامه‌دهندۀ راه حق باشد.

از این مجموعه آیات و روایات چنین فهمیده می‌شود که:

–         محبت به فرزند، امری طبیعی و مورد تأیید اسلام است؛

–         اما این محبت باید در مسیر ایمان و صلاح هدایت شود؛

–         هدف از فرزندآوری، تنها افزایش نسل نیست، بلکه تربیت نسلی صالح و مؤمن است؛

–         آیندۀ دین و جامعه، وابسته به فرزندان صالح است؛

–         و والدین مسئول‌اند که با نگاه دینی، برای تربیت نسل آینده برنامه‌ریزی کنند.^[9]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی