تحقیقات طبی نشان داده است که تغییر مداوم وضعیت سر، نسبت به سطح قلب، موجب افزایش و کاهش متناوب فشار خون در عروق مغزی میشود. این تغییرات عادی، سبب افزایش خاصیت ارتجاعی رگها میگردد.
انسانی که نماز میگزارد، به سبب سجود و برخاستنهای مکرر، رگهای مغزیاش به فشارهای بالاتر عادت میکند و انعطافپذیر میماند. در نتیجه، اگر فشار خون او افزایش یابد، رگها توان تحمل آن را دارند؛ در حالیکه در افراد فاقد این تمرین طبیعی، افزایش ناگهانی فشار ممکن است به پارگی رگ ها و سکتهٔ مغزی بینجامد.
نماز و سلامت خاصۀ زنان
در طب، برخی تمرینهای خاص برای علاج یا پیشگیری از مشکلاتی مانند افتادگی یا جابهجایی رحم توصیه میشود. قابل تعجب آنکه این تمرینها، از نظر ساختار حرکتی، شباهت زیادی به حرکات نماز دارند. این امر، جلوهای دیگر از هماهنگی نماز با نیازهای فیزیولوژیک انسان، بهخصوص در زنان، بهشمار میرود.
نماز، ایمان و دستگاه دفاعی بدن
یافتههای جدید طبی نشان میدهد که یکی از عوامل مهم بروز بیماریهای خطرناک، از جمله برخی سرطانها وضعف دستگاه دفاعی ناشی از فشارهای شدید روانی است. اضطراب مزمن، ترس، خشم درونی و ناامیدی، همگی نظام دفاعی را تضعیف میکنند.
اینجا است که نقش ایمان و نماز آشکار میشود. انسانی که به توحید واقعی رسیده و جهان را تحت تدبیر یک قدرت حکیم میبیند، از فشارهای روانی ویرانگر رها میشود. آرامش روانی حاصل از ایمان، نظام دفاعی را تقویت کرده و بدن را در برابر بیماریها مقاومتر میسازد.
بهراستی میتوان گفت: «ایمان، صحت و سلامتی است».
خداوند متعال میفرماید:“فَلَا تَدعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ فَتَكُونَ مِنَ ٱلمُعَذَّبِينَ”[1]؛ ترجمه: «پس مخوان با خدا معبود دیگری را پس میشوی از عذاب کردهشدگان.»
بسیاری از عذابها، پیش از آنکه اخروی باشند، در همین دنیا بهصورت اضطراب، بیماری و فروپاشی روانی جلوه میکنند.
نماز، دعاء و کاهش درد؛ گواهی علم جدید
در برخی پوهنتونهای معتبر جهان، تحقیقاتی در مورد تأثیر دعاء و عبادت بر کاهش درد انجام شده است. نتایج این مطالعات نشان میدهد که نماز و دعاء میتوانند شدت احساس درد را بهطور معناداری کاهش دهند.
از دیدگاه علوم اعصاب، انتقال درد از طریق مسیرهای عصبی خاصی انجام میشود که در طول این مسیر، «دروازههایی» برای عبور پیام درد وجود دارد. وضعیت روانی انسان نقش اساسی در باز یا بستهبودن این دروازهها دارد. فردی که دارای ایمان، رضا و آرامش درونی است، این دروازهها را تا حد زیادی میبندد و در نتیجه، درد کمتری را احساس میکند.
سنت نبویصلیاللهعلیهوسلمدر علاج روحی
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم هنگام عیادت بیمار، دست مبارک خویش را بر موضع درد مینهادند و دعاء میفرمودند.
از ابن عباس رضیاللهعنهما نقل است که پیامبرصلیاللهعلیهوسلم میفرمودند:«لا بأس طهور إن شاء الله».[2]؛ ترجمه: «باکی نيست إنشاءالله پاککنندۀ (گناهان) است».
این ترکیبِ لمس، دعاء و تلقین مثبت، امروزه نیز در برخی روشهای درمانی مورد توجه قرار گرفته است.
جالب آنکه در همان تحقیقات، روشهای کاملاً ساختگی و تلقینی که فاقد بُعد ایمانی بودند، تأثیر قابل توجهی نداشتند؛ در حالیکه دعاء و نماز، اثر واقعی و ملموس بر کاهش درد نشان دادند.
ایمان حقیقی و حالات روانی
دانشمندان میان «حالِ واقعی» و «حالِ موهوم» تفاوت قائل میشوند. ممکن است انسان در اثر توهم، احساس قدرت و شادی کند؛ اما این حالت پایدار و ریشهدار نیست. در مقابل، حالت ناشی از ایمان به خداوند متعال، حالتی حقیقی، عمیق و پایدار است که آثار مثبت آن هم در روان و هم در جسم نمایان میشود.
به عنوان خلاصه باید گفت که نماز، در منظومهٔ اعجاز قرآن کریم، تنها یک تکلیف عبادی نیست، بلکه برنامهای جامع برای سلامت انسان است؛ سلامت جسم، آرامش روان و تعالی روح. آنچه امروز علم طب بهتدریج کشف میکند، قرنها پیش در قالب نماز، به انسان هدیه شده است.[3]
