جلوههایی از اعجاز قرآن کریم در پیوند عبادت با سلامت انسان
از خصوصیات شگفتانگیز شریعت اسلامی آن است که میان عبادت و سلامت انسان پیوندی عمیق و هدفمند برقرار ساخته است. در منظومهٔ معارف قرآنی، اوامر و نواهی الهی هرگز محدود به بُعد تعبُّدی صرف نیستند، بلکه در کنار رُشد روح، تضمینکنندهٔ سلامت جسم، آرامش روان و اعتدال زندگی انسان نیز میباشند. آنچه امروز علم طب، فیزیولوژی و صحت عامه پس از قرنها تحقیق به آن دست یافته، در متن شریعت اسلامی بهگونهای حکیمانه و دقیق گنجانیده شده است.
در این بخش، به بررسی سه محور مهم پرداخته میشود:
۱. نقش نور خورشید و ارتباط آن با نمازهای صبح و شام؛
۲. پیوند وضوء با جلوگیری از بیماریهای چشمی، بهخصوص تراخوما[1]؛
۳. فواید گستردهٔ وضوء در سلامت عمومی بدن.
این مباحث، نمونههایی روشن از اعجاز تشریعی قرآن کریماند؛ اعجازی که در هماهنگی کامل با ساختار جسمانی انسان جلوهگر شده است.
نور خورشید، ویتامین «د» و حکمت نماز فجر و مغرب
۱.ویتامین «د»؛ پیوند آسمان و بدن انسان
از دیدگاه علم طب، ویتامین «د» از جملۀ حیاتیترین ویتامینها برای سلامت انسان بهشمار میرود.
این ویتامین، برخلاف بسیاری از ویتامینها، بهصورت مستقیم از غذا بهدست نمیآید، بلکه «تحت تأثیر نور خورشید در زیر پوست انسان ساخته میشود» پس از آن، در کبد و کلیهها دچار جریانات متابولیکی میگردد تا به شکل فعال خود برسد.
نقشهای اساسی ویتامین «د» عبارتاند از:
– کمک به جذب کلسیم و فاسفور از رودهها؛
– تثبیت این عناصر در استخوانها و جلوگیری از نرمی استخوان؛
– نقش مؤثر در ترشح انسولین از پانکراس؛
– سهم اساسی در رُشد سلولهای مغز استخوان؛
– نقش مهم در رشد و ترمیم سلولهای لایهٔ فوقانی پوست.
این حقایق، امروز در منابع معتبر طبی بهگونهای قطعی به اثبات رسیدهاند.
۲.بهترین زمان بهرهگیری از نور خورشید
نکتهٔ مهم و نسبتاً جدید در علم طب آن است که بهترین زمان استفاده از نور خورشید برای تولید ویتامین «د»، هنگام طلوع و غروب آفتاب میباشد. در این دو زمان، اشعهٔ فرابنفش بهصورت پراکنده و ملایم به سطح زمین میرسد و بدون آسیبرساندن به پوست، نقش مؤثری در فعالسازی جریان تولید ویتامین «د» ایفاء میکند.
دانشمندان تصریح میکنند که:«لازم نیست انسان مستقیماً در برابر آفتاب قرار گیرد؛ بلکه اشعهٔ پراکندهٔ خورشید در هنگام بامداد و شامگاه، برای پوست انسان سودمندترین اثر را دارد».
۳.نماز فجر و مغرب؛ هماهنگی شگفتانگیز عبادت و سلامت
در پرتو این یافتههای علمی، حکمت خاص نماز فجر و نماز مغرب آشکارتر میگردد. انسانی که برای نماز فجر پیش از طلوع خورشید بیدار میشود و انسانی که در وقت مغرب هنوز در چرخهٔ بیداری قرار دارد، بهصورت طبیعی از این اشعهٔ مفید بهرهمند میگردد.
در مقابل، جوامعی که خواب طولانیمدت صبحگاهی دارند و کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند، بیش از دیگران به بیماریهایی چون نرمی استخوان مبتلا میشوند.
این واقعیت، جلوهای روشن از هماهنگی اوامر الهی با نیازهای زیستی انسان است.
۴.اشارۀ قرآنی به حرکت خورشید
این حقیقت علمی را میتوان در پرتو آیهٔ شریفهٔ زیر نیز مشاهده کرد:“وَتَرَى ٱلشَّمسَ إِذَا طَلَعَت تَّزَٰوَرُ عَن كَهفِهِم ذَاتَ ٱليَمِينِ وَإِذَا غَرَبَت تَّقرِضُهُم ذَاتَ ٱلشِّمَالِ وَهُم فِي فَجوَةٖ مِّنهُ ذَٰلِكَ مِن ءَايَٰتِ ٱللَّهِ”[2]؛ ترجمه: «و میبینی (ای بیننده!) روشنی آفتاب را وقتی که طالع شود میل کند از غار ایشان به جانب راست و چون غروب کند تجاوز میکند از ایشان به جانب چپ و ایشان در گشادگی(فضای باز) از غار اند این از نشانهای خدا است.»
در این آیه، حرکت حسابشدهٔ خورشید و تأثیر آن بر محیط زندگی انسان، بهعنوان نشانهای از آیات الهی معرفی شده است؛ نشانهای که امروز علم، بخشی از حکمت آن را آشکار ساخته است.([3])
