در ادامه نگاهی میاندازیم به سیر تحول و چگونگی گسترش بودیزم در کشورهای جنوب و شمال آسیا:
۱. تحول و گسترش بودیزم در کشورهای جنوبی
الف: سریلانکا: نخستینبار بودیزم در اواسط قرن سوم پیش از میلاد با سازماندهی «اشوکه» وارد سریلانکا شد.
وی هیئتی را بهسرپرستی پسرش، برای تبلیغ و ترویج بودیزم روانۀ سریلانکا نمود که پادشاه و مردم سریلانکا از این هیئت استقبال خاص نمودند و سرانجام آیین بودا را پذیرفتند. به این طریق به مدت کم این آیین میان مردم گسترش پیدا کرد و معابد بسیاری در آنجا بنیانگذاری شد.
تعالیم بودا در سریلانکا، در آغاز مکتوب نبود، بلکه توسط حفظ و سینه به سینه منتقل میشدند، اما در اواخر قرن اول قبل از میلاد، بخاطر هراس از حملۀ بیگانگان و ازهمپاشی انجمنهای بودایی، مجموعۀ آموزهها و تعالیم بودایی به زبان پالی به شکل مکتوب در آمدند.
سپس چند قرن بعد، مشخصاً در قرن چهارم از زبان پالی به زبان سیلانی (سریلانکایی) ترجمه گردیدند.
اعتقاد بر این است که برخی آثار بودا، از جمله یکی از دندانهای او از هند به سریلانکا منتقل شده است که هنوز در آنجا نگهداری میشود و مورد احترام بوداییان است. حتی نقل است که شاخهای از درختی که بودا در زیر آن به نیروانه رسید، بریده و در سریلانکا کاشته شده، که تا به امروز مانده است.[1]
از منابع تاریخی معاصر برمیآید که حالا بودیزم بهعنوان دین رسمی در سریلانکا شناخته میشود و ۷۰ فیصد از جمیعت را داراست و۳۰ فیصد جمعیت دیگر آن کشور را، دینهای دیگر از قبیل: هندوییزم، اسلام و مسیحیت تشکیل میدهد.
ب: اندونزی: اندونزی یکی از کشورهایی است که چندین قرن مرکز مطرح بودیزم بوده است. این آیین در اویل قرن پنجم میلادی از طریق هند وارد اندونزی شد.
گفته میشود که از قرن هفتم تا قرن یازدهم میلادی، بودیزم رونق خاصی در اندونزی داشت، و این کشور در این مدت یکی از مراکز مطرح بودیزم بوده است. اما این آیین بخاطر نفوذ و ترویج اسلام در آن کشور، بهتدریج روبه افول و نزول نهاد و سرانجام در نیمههای قرن شانزدهم میلادی از رونق افتاد.
آماری که در سال ۲۰۱۸ میلادی، دربارۀ ادیان در این کشور گرفته شد، نشان میدهد که اسلام بیشترین آمار را در اندونزی دارد، چنانکه ۸۶.۶ فیصد این کشور مسلمان، ۳.۱۲ فیصد کاتولیک، ۱.۷۴ فیصد هندوییزم، ۰.۷۷ فیصد بودیزم، ۷.۶ فیصد پروتستانیزم و… گزارش شده است.
ج. برمه: مشخصاً آیین بودا در قرن پنجم میلادی از طریق هند وارد برمه شد. بهمحض وارد شدن، این آیین از جانب مردم مورد استقبال گرم قرار گرفت و رو به رونق و گسترش نهاد؛ چنانکه این آیین در برمه چنان رونق گرفت که آنجا به یکی از مراکز مهم بودایی تبدیل شد.
بودیزم در سال ۱۹۶۱ میلادی بهعنوان دین رسمی این کشور در آمد که ۹۰ فیصد از مردمان این کشور پیرو آن هستند. این کشور مذهبیترین کشور بودایی از نظر کثرت راهبان و نسبت درآمد صرف شده برای دین است.
د: تایلند: بودیزم در تایلند نیز در قرن پنجم میلادی از طریق هند راه یافت. این آیین بهعنوان بزرگترین دین در تایلند شناخته میشود، چنانکه ۹۳ فیصد جمعیت کشور از آن پیروی میکنند.
طبق قانون اساسی، دین رسمی آن کشور بودیزم است، با این وجود آزادی مذهبی را برای تمامی شهروندان تایلند تضمین میکند. کسیکه رییس جمهور یا پادشاه این کشور منصوب میشود، طبق قانون لزوماً باید تبعیت از دین بودایی داشته باشد، وگرنه حق انتخاب شدن در این مقام را ندارد.
در این کشور مسلمانان بهاقلیت حضور دارند و در مناطق جنوبی این کشور زندگی میکنند. در تایلند بهصورت رسمی پنج دین به رسمیت شناخته شده است که عبارتاند از: بودیزم، اسلام، هندوییزم، سیکیزم و مسیحیت میباشد.
