الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاء علیهمالصلاةوالسلام
بخش: ۱۰۹
رهنمودهای تربیتی داستان لقمان حکیمعلیهالسلام
رهنمودبیست و یکم: ابتلا و آزمون، همزاد دعوت الهی در گذشته و حال
پس از آنکه لقمان حکیم علیهالسلامفرزند خود را به ایفای نقش در اصلاح جامعه فراخواند و او را به امر به معروف و نهی از منکر توصیه کرد، او را متوجه ساخت که این مسئولیت بزرگ، خالی از دشواریها و موانع نخواهد بود و راه دعوت به سوی خدا همواره با آزمونها، سختیها و خطرها همراه است؛
الله متعال چنین حکایت میفرماید:«وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَالِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»[1]؛ترجمه: و بر آنچه به تو میرسد شکیبا باش؛ زیرا این کار از امور مهم و نیازمند اراده و استواری است.
دعوتگر در حقیقت، رهرو راه پیامبران و فرستادگان الهی علیهمالصلاةوالسلام است. خداوند متعال در قرآن کریم، بخشی از رنجها و دشواریهایی را که این گروه برگزیده در راه اصلاح جوامع خود تحمل کردهاند، بیان نموده است. آنان با انواع آزارهای روحی، از جمله تکذیب و تمسخر، روبهرو شدند.
الله متعال میفرماید: «وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ»[2]؛ ترجمه: و بهراستی، پیش از تو نیز پیامبرانی مورد تمسخر قرار گرفتند؛ پس سرانجام، همان چیزی که آن را به استهزا میگرفتند، گریبان کسانی را گرفت که آنان را مسخره میکردند.
گاه این آزارها تنها به تمسخر و تکذیب محدود نمیشود، بلکه به آزارهای جسمی، فشارهای اقتصادی و حتی تبعید و بیرون راندن از سرزمین و وطن نیز میانجامد.
الله متعال میفرماید: «أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ * وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ»[3]؛ ترجمه: آیا مردم پنداشتهاند که همینکه بگویند: ایمان آوردیم، رها میشوند و مورد آزمایش قرار نمیگیرند؟ بیگمان کسانی را که پیش از آنان بودند نیز آزمودیم تا خداوند کسانی را که راست گفتهاند، آشکار سازد و دروغگویان را نیز معلوم گرداند.
هنگامی که نخستین وحی در غار حرا بر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم نازل شد و آنحضرت صلیاللهعلیهوسلم دچار نگرانی گردید، حضرت خدیجه رضیاللهعنها ایشان را نزد ورقه بن نوفل برد. پس از آنکه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آنچه را دیده بود، برای او بیان کرد، ورقه گفت: این همان مَلَکِ وحی است که الله بر موسی علیهالسلام نازل میکرد. ای کاش در آن روزگار جوان و نیرومند بودم و ای کاش زنده میماندم، آن زمان که قوم تو، تو را از سرزمینت بیرون خواهند کرد. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: آیا آنان مرا بیرون خواهند کرد؟ ورقه پاسخ داد: بلی؛ هیچکس همانند پیامی را که تو آوردهای نیاورده است، مگر آنکه با دشمنی و مخالفت روبهرو شده است.[4]
بنابراین، دعوتگران باید خود را برای چنین واقعیتی آماده سازند؛ زیرا ریشهکن ساختن خارهای فساد از جان انسانها و زدودن عادتهای ناپسند از جوامع، نیازمند بردباری، استقامت و پایداری مستمر است.
بیتردید، پس از این همه تلاش و سختی، خیر و برکت فراوانی به دنبال خواهد آمد و بذرهای ایمان که اصلاحگران در جامعه میکارند و از آن مراقبت میکنند، سرانجام به ثمر خواهد نشست و جامعه در سایهسار این ارزشهای الهی، زندگی آرام، امن و سعادتمندی را تجربه خواهد کرد. این، سنت همیشگی خداوندمتعال در نظام آفرینش است.
خداوند متعال میفرماید: «حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ»[5]؛ ترجمه: تا آنگاه که پیامبران از ایمان آوردن مردم ناامید شدند و گمان بردند که تکذیب شدهاند، یاری ما به آنان رسید؛ پس هر کس را که خواستیم نجات دادیم، و عذاب ما از گروه مجرمان بازگردانده نمیشود.
همچنین، حضرت موسی علیهالسلام برای دلگرم ساختن و امیدبخشی به قوم خود فرمود: «اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِين»[6]؛ ترجمه: از خداوند یاری بجویید و شکیبایی پیشه کنید؛ زیرا زمین از آنِ خداست و آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد، واگذار میکند و سرانجام نیک از آنِ پرهیزگاران است.
در نتیجه، باید دانست که صبر و پایداری در تربیت یک نسل صالح، تنها به اصلاح همان نسل محدود نمیشود، بلکه زمینهساز صلاح و هدایت نسلهای پیدرپی خواهد شد؛ زیرا تربیت صحیح امروز، زیربنای سلامت فکری، اخلاقی و اجتماعی فردای جامعه است.
