الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاء علیهمالصلاةوالسلام
بخش: ۱۰۵
رهنمودهای تربیتی داستان لقمان حکیمعلیهالسلام
رهنمود هفدهم: ایمان، حقیقتی است که در قلب استقرار مییابد و عمل صالح آن را تصدیق و تأیید میکند.
لقمان حکیم علیهالسلام در اندرزهای خود به فرزندش بیان میکند که ایمان به خداوند متعال تنها به تصدیق قلبی محدود نمیشود، بلکه باید آثار و پیامدهایی داشته باشد که آن را در عرصۀ عمل آشکار سازد.
ایمان زمانی کامل و حقیقی خواهد بود که از محدودۀ باور درونی فراتر رفته و در قالب اعمال صالح، با همۀ انواع و مراتب آن (اعم از واجب و مستحب) در زندگی انسان تجلی پیدا کند.
از مهمترین اعمال صالحی که نشاندهندۀ عمق ایمان است، همان مواردی است که لقمان حکیم علیهالسلام به فرزندش سفارش میکند؛ یعنی برپاداشتن نماز، امر به معروف و نهی از منکر. این اعمال، نشانههای عملی صدق ایمان و تجلی بندگی خداوند در زندگی روزمرۀ انسان هستند.
اعمال صالح، ایمان را تقویت، تثبیت ونور ایمان را افزایش میدهند. نور ایمان؛ با طاعت و فرمانبرداری افزایش مییابد و با گناه و نافرمانی کاهش میپذیرد.
خداوند متعال میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ»[1]؛ترجمه: مؤمنان واقعی تنها کسانی هستند که هرگاه نام خدا برده شود، دلهایشان آکنده از خوف و خشوع میشود و هنگامی که آیات او بر آنان تلاوت گردد، بر ایمانشان افزوده میشود و تنها بر پروردگار خود توکل میکنند.
همچنین پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم بیان فرمودهاند که ایمان دارای شاخهها و مراتب گوناگون است و کامل شدن آن به کامل شدن این شاخهها وابسته است. ایشان فرمودند: «ایمان بیش از هفتاد (یا بیش از شصت) شاخه دارد؛ برترین آن گفتن «لا إله إلا الله» و پایینترین آن برداشتن چیزی آزاردهنده از سر راه مردم است و حیا نیز شاخهای از ایمان است.»[2]
بنابراین، محافظت از این شاخههای ایمان، برای حفظ استحکام و پویایی ایمان در وجود انسان ضروری است؛ زیرا ایمان نیرومند، مسیر زندگی را برای انسان روشن میسازد و او را از گرفتار شدن در فتنهها و انحرافات حفظ میکند.
اگر نسلها بر پایۀ ایمان کامل و همراه با اعمال صالح تربیت شوند، این ایمان برای آنان به دژی مستحکم در برابر فتنهها، جریانهای انحرافی، شبهات فکری و انواع وسوسهها و جاذبههایی تبدیل خواهد شد که امروزه باورهای دینی نسل جوان را تهدید میکنند و درصدد خاموش ساختن نور ایمان در دلهای آنان هستند.
ازهمینرو، رسالت همۀ پیامبران الهی علیهمالصلاةوالسلام و مصلحان اجتماعی، همواره بر دعوت به اعمال صالح استوار بوده است و در رأس این اعمال، نماز قرار دارد؛ زیرا نماز نخستین و مهمترین کانون پرورش ایمان و روشنترین ترجمان عملی صدق ایمان به شمار میرود.
نماز تنها یک عبادت ظاهری نیست، بلکه پیوند دائمی میان بنده و پروردگار است و انسان را به نظم، مسئولیتپذیری، خودسازی و یادِ همیشگی خداوند متعال عادت میدهد.
به همین دلیل، کسیکه حقیقت ایمان در دل او ریشه دوانده باشد، بر نماز محافظت میکند و آن را سبک نمیشمارد؛ درحالی که سهلانگاری و بیتوجهی نسبت به آن، نشانهای از ضعف ایمان و سستی در ارتباط با خداوندمتعال است.
در نتیجه، اسلام از انسان نمیخواهد که ایمان را صرفاً به عنوان یک باور ذهنی حفظ کند، بلکه میخواهد آن را به سبک زندگی، رفتار روزمره و برنامۀ عملی زندگی تبدیل نماید؛ بهگونهای که ایمان در گفتار، اخلاق، عبادت، روابط اجتماعی و مسئولیتهای فردی او آشکار گردد.
ایمان حقیقی، ایمانی است که در قلب جای گیرد، بر زبان جاری شود و با اعمال صالح مورد تصدیق و تأیید قرار گیرد.
