قرآن؛ معجزه‌ای فراتر از زمان «بخش صدونهم»

نویسنده: دوکتور نورمحمد محبی

قرآن؛ معجزه‌ای فراتر از زمان

بخش صدونُهم

اعجاز قرآن کریم در آفرینش انسان

آفرینش انسان، از آغاز شکل‌گیری نطفه تا تولد نوزاد، یکی از پیچیده‌ترین و شگفت‌انگیزترین پدیده‌های عالم هستی است. این جریان، قرن‌ها پیش از آن‌که به‌صورت علمی مورد بررسی قرار گیرد، با بیانی دقیق، عمیق و هدایت‌گر در قرآن کریم و سنت نبوی ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} مطرح گردیده است. آنچه امروز به‌نام «علم وراثت» (Genetics) و «علم جنین‌شناسی» (Embryology) شناخته می‌شود، در حقیقت، پرده‌برداری تدریجی از حقایقی است که وحی الهی از چهارده قرن پیش بدان اشاره نموده است.

قرآن کریم نه کتاب طب است و نه کتاب زیست‌شناسی، اما سخن خالق انسان است؛ و ازهمین‌رو، هرگاه به آفرینش انسان می‌پردازد، سخنش با واقعیت‌های ثابت علمی هماهنگ و بلکه پیش‌گام از آن‌ها است. این هماهنگی شگفت‌انگیز، یکی از روشن‌ترین جلوه‌های «اعجاز علمی قرآن کریم» به‌شمار می‌رود.

علم وراثت در پرتو سنت نبوی ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم}

۱. نطفۀ امشاج و ترکیب وراثتی انسان

پیامبر اکرم ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} در احادیث شریف خود، به نتایج عملی قوانین وراثت اشاره فرموده‌اند؛ قوانینی که علم ژنتیک معاصر، تنها در سدۀ اخیر توانسته است به بخشی از آن‌ها دست یابد.

امروزه ثابت شده است که «تخمک لقاح‌یافته» (زیگوت)، یک سلول واحد است که دارای هسته‌ای مشتمل بر صبغیات (کروموزوم‌ها) و مورثات (ژن‌ها) می‌باشد. این مورثات، حامل معلومات عظیمی‌اند که خصوصیات جسمی، روانی و حتی استعدادهای فرد آینده را تعیین می‌کنند. تاکنون صدها ژن شناسایی شده و هنوز بخش بزرگی از این رمزها ناشناخته باقی مانده است.

این حقیقت علمی، به‌زیباترین شکل در قرآن کریم چنین بیان شده است: «إِنَّا خَلَقنَا ٱلإِنسَٰنَ مِن نُّطفَةٍ أَمشَاجٖ نَّبتَلِیهِ فَجَعَلنَٰهُ سَمِیعَا بَصِیرًا»[1]؛ ترجمه: «(به تحقیق) ما آفریدیم انسان را از قطره­ای منی درهم­آمیخته (در حالی‌که) می­آزمائیم او را پس گردانیدیم او را شنوا و بینا.»

«نطفۀ امشاج» به‌روشنی بر «آمیختگی عناصر وراثتی مرد و زن» دلالت دارد؛ حقیقتی که تا قرن‌ها بعد برای بشر ناشناخته بود.

۲. ازدواج خویشاوندی و انتقال صفات وراثتی

دانشمندان علم وراثت تصریح می‌کنند که ازدواج میان خویشاوندان نزدیک، احتمال انتقال بیماری‌ها، ضعف‌های ژنتیکی و ناهنجاری‌های مادرزادی را به‌گونۀ چشم‌گیر افزایش می‌دهد. بر اساس یافته‌های علمی:

ازدواج با خویشاوندان درجۀ اول، خطر انتقال اختلالات ژنتیکی را تا حدود پنجاه فیصد افزایش می‌دهد؛

در خویشاوندان درجۀ دوم، این احتمال به حدود دوازده فیصد کاهش می‌یابد؛

و در خویشاوندان درجۀ سوم، به شش فیصد می‌رسد.

این یافته‌ها، تفسیر علمی و دقیقی از حکم الهی در قرآن کریم است که می‌فرماید:

«حُرِّمَت عَلَیكُم أُمَّهَٰتُكُم وَبَنَاتُكُم وَأَخَوَٰتُكُم وَعَمَّٰتُكُم وَخَٰلَٰتُكُم وَبَنَاتُ ٱلأَخِ وَبَنَاتُ ٱلأُختِ وَأُمَّهَٰتُكُمُ ٱلَّٰتِیٓ أَرضَعنَكُم وَأَخَوَٰتُكُم مِّنَ ٱلرَّضَٰعَةِ»[2]؛ ترجمه: «حرام گردانیده شده بر شما مادران شما و دختران شما و خواهران شما و عمه­های شما و خاله­های شما و دختران برادر و دختران خواهر و ماردان شما، آنانی که شیر داده­اند شما را و خواهران رضاعی شما.»

این تحریم‌ها، تنها احکام تعبّدی نیستند، بلکه پشتوانه‌ای عمیق از حکمت‌های صحی و وراثتی دارند.

۳. توصیه‌ها در بهبود نسل

عرب­ها می‌گویند: «اغتربوا ولا ‌تضووا (أی: انكحوا فی الغرائب)؛ فإن القرائب یضوین الأولاد.»^[3]؛ ترجمه: «دور از قبیله ازدواج کنید و با خویشاوندان نزدیک ازدواج نکنید» (یعنی: با مردمان دورتر ازدواج کنید)؛ زیرا ازدواج با نزدیکان، فرزندان را دچار مشکلات ژنتیکی می‌کند.»

این اصل، بیانگر اصل بنیادین «بهبود نسل» (Eugenics) مشروع است؛ یعنی پرورش نسلی سالم، توانمند، متوازن از نگاه جسمی، روانی و عقلی.

۴. حق نخست فرزند؛ انتخاب مادر شایسته

اسلام، پیش از آن‌که به تربیت کودک بپردازد، به «پیش از تولد او» توجه کرده است. نخستین حق فرزند بر پدر، انتخاب مادر صالحه است. پیامبر اکرم ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} فرمودند: «تنكح ‌المرأة ‌لأربع: لمالها ولحسبها وجمالها ولدینها، فاظفر بذات الدین تربت یداك»^[4]؛ ترجمه: «زن به خاطر چهار چیز، نكاح می­شود: به خاطر مالش، نسب اش، زیبائی‌اش، و دینش. پس دستهایت، خاك آلود گردد. زن دیندار، انتخاب كن.»

این رهنمود، پایۀ اساسی سلامت اخلاقی، روانی و اجتماعی نسل آینده را شکل می‌دهد.

اعجاز قرآن در علم جنین‌شناسی

۱. مراحل آفرینش جنین در قرآن

قرآن کریم مراحل آفرینش انسان را با دقتی حیرت‌انگیز چنین بیان می‌کند:

«وَلَقَد خَلَقنَا ٱلإِنسَٰنَ مِن سُلَٰلَةٖ مِّن طِینٖ ثُمَّ جَعَلنَٰهُ نُطفَة فِی قَرَارٖ مَّكِینٖ ثُمَّ خَلَقنَا ٱلنُّطفَةَ عَلَقَة فَخَلَقنَا ٱلعَلَقَةَ مُضغَة فَخَلَقنَا ٱلمُضغَةَ عِظَٰما فَكَسَونَا ٱلعِظَٰمَ لَحما ثُمَّ أَنشَأنَٰهُ خَلقًا ءَاخَرَ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ أَحسَنُ ٱلخَٰلِقِینَ»[5]؛ ترجمه: «و (هرآینه) آفریدیم انسان را از خلاصه­ای کشیده شده از گِل، پس گردانیدیم آن را نطفه در قرارگاه، پس ساختیم آن نطفه را خون بسته، پس ساختیم آن خون بسته را پارۀ گوشت، پس ساختیم آن پارۀ گوشت را استخوان­ها، پس پوشانیدیم استخوان­ها را گوشت، باز آفریدیم او را آفرینش دیگر، پس بزرگ است الله که نیکوترین آفرینندگان (اندازه­کنندگان) است.»

۲. تفاوت «ثم» و «فاء» و کشف علمی آن

دقت در حروف عطف «ثم» و «فاء» در این آیات، نکته‌ای علمی را آشکار می‌سازد که تنها در عصر جدید شناخته شده است.

در زبان عربی: «ثم» دلالت بر «فاصلۀ زمانی» دارد؛ «فاء» دلالت بر «تعاقب سریع».

امروزه علم جنین‌شناسی ثابت کرده است که میان مرحلۀ نطفه و علقه، یک «وقفۀ زمانی حدود دو هفته‌ای» وجود دارد؛ در این مدت، جنین بیشتر در حال «لانه‌گزینی در رحم» است تا رشد حجمی؛ اما پس از آن، مراحل علقه، مضغه، استخوان‌بندی و پوشش عضلانی، با شتاب بیشتری انجام می‌شود.

این حقیقت، دقیقاً با کاربرد «ثم» و «فاء» در قرآن کریم مطابقت دارد؛ امری که جُز از سوی خالق انسان، نمی‌تواند صادر شده باشد.

تطابق علم جنین‌شناسی با حدیث نبوی ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم}

۱. حدیث چهل‌ودو شب

عبدالله بن مسعود ^{رضی‌الله‌عنه} روایت می‌کند که پیامبر اکرم ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} فرمودند: «إذا مر بالنطفة ثنتان وأربعون لیلة بعث الله ‌إلیها ‌ملكا، ‌فصورها، وخلق سمعها وبصرها وجلدها ولحمها وعظامها»^[6]؛ ترجمه: «هرگاه چهل و دو شب بر نطفه­ای [که در شکم مادر منعقد شده است] بگذرد، خداوند فرشته‌ای را به سویش می‌فرستد، پس مأمور آن نطفه را شکل می­دهد و شنوایی و بینایی و پوست و گوشت و استخوانش را می‌آفریند».

امروزه با تصویربرداری‌های پیشرفته، مشاهده شده است که در پایان «هفتۀ ششم بارداری (۴۲ روز)»:

– اعضای اصلی جنین شکل می‌گیرد؛

– سر از تنه متمایز می‌شود؛

– دست‌ها و پاها نمایان می‌گردد؛

– چهره، به‌تدریج ساختار انسانی به خود می‌گیرد.

این تطابق دقیق میان حدیث نبوی و یافته‌های علمی، مصداق روشن آیۀ شریفه است:

«وَمَا ینطِقُ عَنِ ٱلهَوَىٰٓ  إِن هُوَ إِلَّا وَحی یوحَىٰ»[7]؛ ترجمه: «و سخن نمی­گوید از خواهش نفس، نیست گفتارش مگر وحی که به او فرستاده می­شود.»

به گونۀ فشرده گفته می­شود که آنچه قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} دربارۀ وراثت، جنین و تولد انسان بیان داشته‌اند، نه‌تنها با علم معاصر ناسازگار نیست، بلکه در بسیاری موارد، قرن‌ها پیش از کشف علمی، به دقیق‌ترین شکل مطرح شده است. این هماهنگی شگفت، دلیل روشنی است بر آن‌که قرآن کریم سخن بشر نیست، بلکه کلام خالق انسان و آگاه به اسرار آفرینش او است.

هرچه علم پیش می‌رود، پرده‌ای دیگر از این اعجاز کنار می‌رود و صدق این حقیقت را آشکارتر می‌سازد که: «فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ أَحسَنُ ٱلخَٰلِقِینَ»[8]؛ ترجمه: «پس بزرگ است الله که نیکوترین آفرینندگان (اندازه­کنندگان) است.»^[9]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی