نویسنده: دوکتور نورمحمد محبی
قرآن؛ معجزهای فراتر از زمان
بخش هشتادوسوم
جلوههای اعجاز در حیوانات
آفرینش موجودات زنده یکی از میادین بزرگ مشاهدۀ قدرت، حکمت و رحمت الهی است. هر موجود -چه کوچک و چه بزرگ- نشانهای از تدبیر دقیق و هدایت شگفتانگیز خالق متعال است. در میان این آیات، «قلب مادر» در عالم حیوانات جایگاهی خاص دارد؛ نیرویی عاطفی و غریزی که همچون قانونی ثابت در سراسر جهان زنده مشاهده میشود و نشان میدهد که هدایت الهی چگونه در عُمق وجود موجودات جایگزین شده است.
اینجا با تمرکز بر اعجاز الهی در رفتارهای مادریِ حیوانات، شگفتیهای خلقت در ساختارهای طبیعی مانند تخم، و نیز نمونههای هشداردهنده از دخالت ناصحیح انسان در قوانین طبیعی، تنظیم گردیده است.
اعجاز در قلب مادر در میان حیوانات
مراد از «قلب مادر» تنها قلب جسمانی -مرکب از دهلیزها، بطنها و رگها- نیست؛ بلکه آن نیروی درونی و عاطفی است که بهعنوان قویترین محرک در عالم موجودات زنده شناخته میشود. دانشمندان معتقدند «غریزۀ مادری» نیرومندترین کشش در میان انواع جانداران است؛ چنانکه مشاهدههای طبیعی بیان میدارد محبت، مراقبت و فداکاری مادران در حیوانات بهحدّی گسترده است که شمارش مصادیق آن ممکن نیست.
نمونهای نبوی از رحمت حیوانات
از عبدالله رضیاللهعنه روایت شده است که گفت: روزی رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در منزلی فرود آمدند. شخصی به سوی بیشهای رفت و از آنجا تخمهای پرندهای سرخرنگ را بیرون آورد. آن پرنده آمد و بالای سر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم و سرهای یارانش بالبال میزد. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «أیكم فجع هذه؟» ترجمه: «کدامیک از شما این پرنده را داغدار ساخته است؟»
مردی از میان جمع گفت: من تخمهایش را برداشتهام. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «اردده»[1]؛ «آنها را بازگردان.»
این حدیث نمونهای روشن از تأکید اسلام بر احترام به احساسات و حقوق حیوانات است.
رحمت در رفتارهای طبیعی حیوانات
علمای زیستشناسی مشاهدات شگفتیآور فراوانی را ثبت کردهاند:
حمل نوزاد با دندانهای تیز
خرسها، سگها و گربهها بچههای خود را با دندانهای تیز حمل میکنند، در حالیکه کوچکترین خراشی بر بدن نوزاد وارد نمیشود؛ گویی نیرویی بیرونی دقت آنها را تنظیم میکند.
اعجاز در رفتار حشرۀ «إکسیلوب»[2]
این حشره در بهار تخم میگذارد و «بلافاصله پس از تخمگذاری میمیرد». با این حال، پیش از مرگ: در تنۀ چوب سوراخی مستطیلمانند ایجاد میکند، گردۀ گلها و مواد قندی جمع مینماید، سرداب را با این مواد پُر میکند، سپس تخم را میگذارد، و روی آن را با لایهای از برادۀ چوب میپوشاند.
نوزاد این حشره «تا یک سال قادر به تأمین خوراک نیست؛ اما تدبیر الهی در وجود مادر این غذای سالانه را از پیش فراهم میکند. به راستی که آیۀ کریمه متجلی میشود:
«قَالَ رَبُّنَا ٱلَّذِیٓ أَعطَىٰ كُلَّ شَیءٍ خَلقَهُۥ ثُمَّ هَدَىٰ»[3]؛ ترجمه: «(موسی) گفت: پروردگار ما آن كسی است كه هر چیزی را وجود بخشیده است و سپس (در راستای آن چیزی كه برای آن آفریده شده است) رهنمودش كرده است.»
رفتار شگفتانگیز حشرۀ «حَفّار»[4]
حفّار حشرهای کوچک است که با دندانها یا اندامهای مخصوص خود تونل در خاک، چوب یا گیاهان ایجاد میکند. نام علمی آن بسته به نوع، میتواند متفاوت باشد، ولی در منابع طب سنتی و طبیعینامههای قدیمی از آن به عنوان «حفّار» یاد شده است.
مادۀ این حشره: در زمین تونل میکند، کرمی را پیدا کرده، آن را «نیش میزند تا بیهوش شود اما نمیرد،» کرم را در تونل میکشد، تخم میگذارد، نفق را مسدود کرده و میمیرد.
نوزادان پس از تولد با «غذایی تازه و سالم» روبهرو میشوند؛ تغذیهای که بدون هدایت الهی قابل تصور نیست.
تغذیۀ شگفتانگیز در پرندگان
برخی پرندگان ماده «روزانه ۱۳۰۰ بار» به جوجههای خود غذا میدهند؛ از سپیدهدم تا غروب آفتاب.
عواطف مادری در پستانداران
شتر ماده بر فراق فرزندش «میگرید».
سگ ماده بر تولهٔ مردۀ خود «ناله میکند».
اسب ماده پس از مرگ کرهاش «بیتاب میشود، از خوردن میافتد، و جسد فرزند خود را ترک نمیکند».
این جلوههای عاطفی، آیات الهی در ساختار روانی موجودات است؛ نشانهٔ آنکه محبت و فداکاری مادر تنها پدیدهٔ بشری نیست، بلکه هدایتنامهای الهی است که در هستی گسترده شده است.
اعجاز در خلقت تخم (فواید و شگفتیهای تخم)
تخم ــاین واحد کوچک حیات ــ دارای ساختار و ترکیباتی است که از هر جهت نمایانگر طراحی و حکمت است.
شگفتیهای تغذیهای
در یک تخم مرغ: ۱۶ نوع از مواد معدنی نادر، ۸ نوع از مواد معدنی شناختهشده، حدود «۲۰۰ نوع» پروتین، ۱۴ نوع ویتامین، ترکیبات قندی، و مواد ضد فساد وجود دارد.
پوستهٔ تخم نیز حدود «۱۰٪ مواد معدنی» دارد، در حالی که محتوای داخلی تنها «۲٪» را داراست.
اعجاز هندسی در شکل بیضوی
شکل بیضوی تخم:
۱. مانع «غلتیدن» آن به فواصل دور میشود؛
۲. از نظر مهندسی یکی از «مقاومترین اشکال» هندسی است؛
۳. فشار بهصورت یکنواخت در تمام سطح آن پخش میگردد؛
۴. بهراحتی قابل چیدن، نگهداری و شکستن است؛
۵. و بهترین قالب طبیعی برای رشد جنین محسوب میشود.
این خصوصیات نشان میدهد که حتی در کوچکترین اجزای طبیعت، طرح و تدبیری از پیش تعیینشده وجود دارد.
نتیجهگیری
در این مبحث دیدیم که:
محبت و مراقبت مادری در حیوانات نمونهٔ روشن هدایت الهی است؛
کوچکترین عناصر خلقت، مانند تخم، با دقت اعجازگونه طراحی شدهاند؛
و هرگاه انسان قوانین طبیعی الهی را تغییر دهد، پیامدهای ویرانگر بهبار میآورد.
این مجموعه حقایق، تصویری عمیق از ارتباط میان خلقت، هدایت و حکمت الهی ارائه میکند؛ تصویری که انسان را به تأمل واداشته و دوبارۀ او را به سوی روش صحیح تعامل با جهان و قوانین خداوند متعال فرا میخواند. و چه فاصلهای است میان «منهج خدا» و «منهج شیطان»؛ خداوند متعال میفرماید:
“فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ” [یونس: ۳۲]؛ ترجمه: «آیا سوای حق جُز گمراهی است؟ پس چگونه باید از راه به در برده شوید؟» ([5])
ادامه دارد…
بخش قبلی | بخش بعدی
[1]. مسند أحمد، مسند عبد الله بن مسعود رضياللهتعالىعنه، رقم الحدیث: ۳۸۳۵ (۶/۳۸۵ ط الرسالة).
[2]. ایکسيلوب (Xylob) یا «زنبور نجّار»، یعنی: «چوبتراش» یا «چوبکَن»، حشرهای از خانوادۀ زنبورهاست که در منابع علمی به آن زنبور نجّار (Carpenter Bee) گفته میشود، معمولاً بهصورت منفرد زندگی میکند (اجتماعی نیست)، در چوب سوراخ و دالان ایجاد میکند، تخمهای خود را داخل همان دالانها میگذارد.
[3]. طه: ۵۰.
[4]. حفّار از تیرههایی مانند Sphecidae یا Crabronidae حشرهای است؛ مادۀ آن تونلی در زمین حفر میکند، سپس بهدنبال کرمی میگردد، آن را نیش میزند و بیحس میکند، اما نمیکشد؛ آنگاه آن را به درون تونل میکشد، تخمگذاری میکند و دهانۀ تونل را میبندد. بدینسان، برای نوزادانش غذایی تازه فراهم میآورد که مدت طولانی کفایتشان میکند، و پس از آن خود میمیرد.
[5]. فشردۀ مطلب از: موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة، ج ۲، ص ۱۶۳ -۱۵۹.
