نقش مسلمانان در شکل‌گیری و توسعۀ علوم (بخش سیزدهم)

نویسنده: ابورائف

تألیفات و آثار امام زهراوی

وی دارای تألیفات بی‌شماری در زمینۀ طب و طبابت خصوصاً در زمینۀ عملیات جراحی است. بعضی از تألیفات وی به شرح ذیل هستند:

1- التصریف لمن عجز عن التألیف؛ این کتاب جزو شاهکارها و آثار ایشان در زمینۀ جراحی است. وی در این کتاب، حدود دوصد عدد از ابزار و آلات جراحی را با دقت و تمرکز بالا تعریف و تشریح کرده است و در این کتاب، تصویر اولین جراحی حقیقی به نمایش در آمده است و اولین ابزار بریدن اعضا (قیچی جراحی) را نیز به نمایش در آورده است که به نام «زراقه» نام‌گذاری می‌شده است.

وی توانست علم طب را در این کتاب رشد و پیشرفت بدهد و برای آن فروع و نمونه‌های مختلف و گسترده‌ای از قبیل: جراحی مجاری ادرار، جراحی زیبایی، جراحی بینی، جراحی گوش، جراحی حنجره و جراحی دهان و دندان را تشریح و توضیح بکند و این کتاب، اولین کتاب علمی مصور تاریخ حساب می‌شود.

این درحالی بود که علم جراحی و عملیات در قرون سیزده و چهارده میلادی علمی بسیار حقیر و ناچیز و در ردیف علم تراشیدن اعضا قرار داشت و تنها در سال 1975م. و در محفل عمومی جراح‌ها و پس از ترجمۀ کتاب ایشان به زبان لاتین، این قشر از اطبا استقلال و جدایی خود را از دیگر بخش‌های علم طب اعلان کردند.

بخش اول این کتاب، شامل عناصر و ترکیب گیاهان دارویی و کالبدشکافی می‌شود. بخش دوم در مورد تقسیم بیماری‌ها و حالات عارض‌شونده بر آن‌ها و چگونگی علاج آن‌ها است. اجزای سوم تا بیست‌وپنجم در مورد غذاهای بیماران است. جزء بیست‌ونهم در مورد نام‌گذاری گیاهان به لغات و زبان‌های مختلف است و این‌که عمر گیاهان ترکیب‌یافته و غیر آن‌ها چه میزان است، هم‌چنین در این بخش در مورد تشریح اسمای مرکبه که در کتب طب و اوزان واقع شده است، بحث شده است. وی در فصول مختلفی از این کتاب، در مورد صورت‌های مختلف جراحی بحث کرده است و جراحی‌های سخت و مختلفی را که انجام داده است، تشریح کرده است.

وی باری فردی را عملیات کرده بود که روده‌های وی از شکم او بیرون شده بود و همۀ اطبا از معاینه و سلامتی او ابراز ناامیدی کرده بودند؛ اما پس از جراحی، این شخص زنده مانده بود و چند سال دیگر زندگی کرده بود.

به‌هرحال، این کتاب دائرة‌المعارفی از علوم و تجربیات طبی است و بسیاری از اکتشافات امروزی نیز در این کتاب به آن‌ها اشاره شده است. این کتاب به زبان‌های مختلفی ترجمه شده است و امروزه در شهر کوردوبای اسپانیا، خیابانی به نام وی نام‌گذاری شده است.

2- أمراض النساء؛ (بیماری زنان) این کتاب همان‌گونه که از اسم آن هویدا است در مورد بیماری زنان است.

3- استحضار الأدویة؛ ازآنجاکه وی نقش بسزایی در شناخت ادویه و خواص آن‌ها داشت، این کتاب را نیز در همین زمینه تألیف کرده است.

4- تفسیر الأکیال و الأوزان. این کتاب نیز ظاهراً در مورد بیان و تشریح کیل‌ها و اوزان ادویه است.

ادامه دارد…

بخش قبلی