نویسنده: دوکتور نورمحمد محبی
قرآن؛ معجزه‌ای فراتر از زمان
بخش صدوهفدهم
اعجاز کارایی استخوان‌ها و عضلات در پرتو اکتشافات علمی معاصر
قرآن کریم، کتاب هدایت و معرفت، در کنار بیان اصول اعتقادی و اخلاقی، اشاراتی دقیق به ساختار آفرینش انسان نیز دارد. این اشارات، در بسیاری موارد، قرن‌ها پیش از کشفیات علمی بیان شده‌اند و امروزه به‌عنوان نمونه‌هایی از اعجاز علمی قرآن شناخته می‌شوند.
یکی از این اشارات مهم، در سورۀ انسان آمده است، جایی که خداوند متعال می‌فرماید: «نَّحنُ خَلَقنَٰهُم وَشَدَدنَآ أَسرَهُم وَإِذَا شِئنَا بَدَّلنَآ أَمثَٰلَهُم تَبدِيلًا»[1]؛ ترجمه: «ما آفریدیم ایشان را و محکم کردیم ربط مفاصل ایشان را و چون بخواهیم عوض آریم مانند ایشان بدل کردنی.»
این آیه، علاوه بر بیان قدرت الهی در آفرینش و جایگزینی انسان‌ها، به استحکام ساختار بدنی انسان نیز اشاره دارد. عبارت «شددنا أسرهم» به‌طور خاص، توجه را به نظام پیچیده و محکم بدن، به‌ویژه دستگاه اسکلتی و عضلانی جلب می‌کند.
مفهوم «وَشَدَدنَآ أَسرَهُم» در تفسیر قرآن
کلمۀ «أسر» در تفسیر معانی متعدد دارد، چنانکه علامه ماوردی رحمه‌الله می‌گوید: «کلمۀ أسر در تفسیر دارای سه وجه دانسته شده است:
نخست، به معنای مفاصل انسان که این معنی از ابو‌هریره رضی‌الله‌عنه نقل شده است.
دوم، به معنای آفرینش و ساختار خلقت انسان که ابن‌عباس، مجاهد و قتاده رضی‌الله‌عنهم آن را بیان کرده‌اند و برای آن به شواهد شعری نیز استناد شده است.
سوم، به معنای قوت و استحکام که از ابن‌زید رضی‌الله‌عنه نقل گردیده است. بر این اساس، «أسر» به استواری و انسجام در آفرینش انسان، چه در پیوند مفاصل، چه در اصل خلقت و چه در نیروی نهفته در آن، دلالت دارد.[2]
در واقع، این نشان می‌دهد که بدن انسان تنها مجموعه‌ای از اجزای پراکنده نیست، بلکه نظامی هماهنگ، منظم و به‌شدت مستحکم است که هر جزء آن با دیگر اجزا در ارتباطی دقیق قرار دارد.
ساختار دستگاه اسکلتی: ستون استحکام بدن
دستگاه اسکلتی انسان از حدود ۲۰۶ استخوان تشکیل شده است که:
– چارچوب اصلی بدن را می‌سازد؛
– از اندام‌های حیاتی مانند مغز، قلب و ریه‌ها محافظت می‌کند؛
– بستر اتصال عضلات را فراهم می‌سازد.
استخوان‌ها، برخلاف ظاهر سخت و جامد خود، بافتی زنده دارند که:
· دارای رگ‌های خونی است؛
· قابلیت ترمیم و بازسازی دارد؛
· در تولید سلول‌های خونی نقش دارد.
از نظر مهندسی/انجینری، استخوان‌ها ترکیبی از استحکام و سبکی هستند؛ به‌گونه‌ای که می‌توانند وزن بدن را تحمل کنند و در عین حال، حرکت را ممکن سازند. این خصوصیات، جلوه‌ای از «شدت و استحکام» در خلقت انسان است.
دستگاه عضلانی: راز حرکت و کارایی
اگر استخوان‌ها چارچوب بدن را تشکیل می‌دهند، این عضلات هستند که به آن جان و حرکت می‌بخشند. عضلات، بافت‌هایی هستند که از میلیون‌ها رشته (الیاف) تشکیل شده‌اند.
ساختار عضله
هر عضله شامل: میلیون‌ها ليف عضلانی، شبکه‌ای از اعصاب و منبع انرژی (مواد غذایی درون سلول‌ها) است. هر ليف عضلانی، با دریافت پیام عصبی، منقبض می‌شود.
اصول انقباض عضله
زمانی که مغز حکم حرکت صادر می‌کند:
۱. پیام از طریق اعصاب به عضله منتقل می‌شود.
۲. ليف‌های عضلانی منقبض می‌شوند.
۳. طول عضله کاهش می‌یابد (تا حدود ۶۰٪).
۴. استخوان متصل به آن حرکت می‌کند.
این جریان، اساس تمام حرکات بدن است؛ از ساده‌ترین حرکت‌ها مانند برداشتن یک شیء، تا پیچیده‌ترین فعالیت‌ها مانند راه رفتن، دویدن و کارهای فیزیکی سنگین.
ادامه دارد…
بخش قبلی | بخش بعدی
[1]. الإنسان: 28.
[2]. تفسير الماوردي = النكت والعيون: 6/173.
