قرآن؛ معجزه‌ای فراتر از زمان «بخش نودوششم»

نویسنده: دوکتور نورمحمد محبی

قرآن، معجزه‌ای فراتر از زمان

بخش نود و ششم

اعجاز خلقت در حشرات ریز: پشه و مگس

آیات الهی و احادیث نبوی ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} نشان‌دهندۀ دقت و عظمت خلقت در موجودات کوچک و ظریف؛ مانند حشرات، هستند. قرآن کریم به روشنی به این نکته اشاره دارد که حتی موجودات به ظاهر کوچک و ضعیف؛ مانند : پشه و مگس، در نظام خلقت الهی دارای نقش و حکمت‌های دقیق‌اند. این بخش به بررسی خصوصیات خارق‌العاده‌ی این موجودات و اعجاز خلقت آن‌ها پرداخته است.

پشه (بعوضة) به مثابۀ نمونه‌ای از اعجاز

خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: “إنَّ ٱللَّهَ لَا یستَحی أَن یضرِبَ مَثَلا مَّا بَعُوضَة فَمَا فَوقَهَا”[1]؛ ترجمه: «هرآینه خدا حیاء نمی­کند که بیان کند مثالی را، پشه و بالاتر از آن.» این آیه نشان می‌دهد که استفاده از مثال‌های ظریف و کوچک در بیان حقایق، نه تنها شرم‌آور نیست، بلکه بیانگر دقت و نظم خلقت الهی است.

خصوصیات جسمانی پشه

چشم‌ها: پشه دارای صد چشم در سر خود است که هر یک به شکل شبکه‌های شش‌ضلعی شبیه به سلول‌های زنبور طراحی شده‌اند.

دندان‌ها: در دهان پشه ۴۸ دندان وجود دارد که برای سوراخ کردن پوست و تغذیه خون کاربرد دارند.

قلب‌ها: پشه دارای سه قلب است: یک قلب مرکزی، و دو  قلب برای هر یکی از بال های  راست و  چپ. هر قلب دارای دهلیز، بطن و دریچه است.

بال‌ها و حرکت: بال‌های پشه با سرعت بالا می‌زنند و تولید صدای وِز وِز می‌کنند.

پاها: پاهای پشه دارای مخالب (چنگال‌ها و پنجه‌های تیز) و محاجم (اندام‌ها یا ابزارهای مکنده) هستند که امکان ایستادن روی سطوح صاف یا خشن را می‌دهند.

نظام‌های تخصصی و اعجاب‌انگیز

حس حرارت: پشه می‌تواند انسان را حتی در اتاق تاریک از طریق حرارت بدنش ببیند. حساسیت این دستگاه تا هزارم درجۀ سانتی‌گراد است.

انتخاب خون: پشه می‌تواند خون مناسب برای تغذیه خود را تشخیص دهد و از خون نامناسب صرف‌نظر کند.

بي حس ساختن محل: پشه محل نیش خود را تخدیر می‌کند تا فرد نیش را حس نکند.

نظام رقیق‌کنندۀ خون: پشه خون را رقیق می‌کند تا از طریق خرطوم باریک خود جذب شود.

اعجاز قرآن و پشه

ابن القیم ^{رحمه‌الله} دربارۀ آیۀ ۲۶ سورۀ بقره می‌گوید: «فإن ضرب الأمثال بالبعوضة فما فوقها، إذا تضمن تحقیق ‌الحق ‌وإیضاحه وإبطال الباطل وإدحاضه، كان من أحسن الأشیاء.»^[2]؛ ترجمه: « «اگر مَثَل‌زدن با پشه یا موجودی فراتر از آن، متضمّنِ تحقق‌بخشیدن به حق، روشن‌ساختن آن، و نیز ابطال باطل و درهم‌شکستن آن باشد، از نیکوترین و شایسته‌ترین امور به‌شمار می‌آید.» یعنی بیان مثال پشه و یا موجودات مشابه، به دلیل بیان حقایق و رد باطل، بهترین شیوه است و هیچ شرمی در آن نیست.

مقایسه با موجودات بزرگ: از پشه تا نهنگ آبی

خلقت پشه کم‌ارزش‌تر از خلقت نهنگ آبی نیست. نهنگ آبی که بیش از ۱۵۰ تن وزن دارد و نوزاد آن در یک بار شیرخوارگی ۳۰۰ کیلوگرم مصرف می‌کند، مثال بزرگی از عظمت خلقت است، اما پشه نیز با دقت و نظام‌های پیچیده، نمونه‌ای کوچک از اعجاز خلقت است. خداوند متعال می‌فرماید: “مَّا تَرَىٰ فِی خَلقِ ٱلرَّحمَٰنِ مِن تَفَٰوُتٖ”[3]؛ ترجمه: «نمی­بینی در آفرینش رحمن چیزی تفاوت (خلل).»  

هر موجودی، از کوچک‌ترین ویروس‌ها تا بزرگ‌ترین کهکشان‌ها، نظام و دقت خاص خود را دارد.

مگس (اذبابة) و اعجاز خلقت

خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: “یٰٓأَیهَا ٱلنَّاسُ ضُرِبَ مَثَل فَٱستَمِعُواْ لَهُۥۚ إِنَّ ٱلَّذِینَ تَدعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَن یخلُقُواْ ذُبَابا وَلَوِ ٱجتَمَعُواْ لَهُۥۖ وَإِن یسلُبهُمُ ٱلذُّبَابُ شَیـٔا لَّا یستَنقِذُوهُ مِنهُ ضَعُفَ ٱلطَّالِبُ وَٱلمَطلُوبُ”[4]؛ ترجمه: «ای مردمان، بیان شده مثلی پس بشنوید آن را (هرآینه) آنان را که می‌­پرستید به ­جُز الله، هرگز آفریده نمی‌­توانند مگسی را و اگرچه  جمع شوند برای آن، و اگر بِرُباید از ایشان مگس چیزی را خلاص نتوانند کرد آن را. از مگس ناتوان است طالب و مطلوب (یعنی عابد و معبود).»

از این آیۀ کریمه آشکار می‌­گردد که مگس، با وجود ظاهراً کوچک و نامحبوب بودن، دارای خصوصیات خارق‌العاده و ناتوانی انسان در تولید آن است.

خصوصیات خارق‌العادۀ مگس

چشم‌ها: چشم‌های مگس متشکل از هزاران لنز کوچک هستند که به آن دید کامل و دقیق می‌دهند.

سرعت و مانور: مگس قادر است در جهات عمود و ناگهانی حرکت کند، کاری که حتی پیشرفته‌ترین طیارات انجام نمی‌دهند.

جملۀ عصبی و حافظه: مگس دارای نظام عصبی مشابه انسان، حافظه و توانایی یادگیری است.

تولید آنتی‌بیوتیک طبیعی: مگس می‌تواند در برابر سموم محیطی مقاومت کند و نسل خود را حفظ نماید.

احادیث و تأیید علمی

پیامبر^{صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم} فرمودند: «إذا وقع الذباب فی شراب أحدكم فلیغمسه ثم لینزعه، فإن ‌فی ‌إحدى ‌جناحیه ‌داء والأخرى شفاء.»^[5]؛ ترجمه: «هرگاه مگسی، در ظرف آب یكی از شما افتاد، آن را در آب، غوطه دهد. سپس بیرون بیندازد. زیرا در یكی از بال­‌هایش، مرض، و در بال دیگرش، شفاء وجود دارد».

تحقیقات علمی نشان داده‌اند که مگس در یکی از بال‌های خود ماده‌ای ضدعفونی‌کننده دارد که قادر است میکروب‌ها را خنثی کند. این حقیقت، نمونه‌ای آشکار از «وحی و اعجاز علمی احادیث نبوی^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم}» است.

ابنِ قیّم ^{رحمه­الله} در کتاب «الطبّ النبوی» در توضیح حدیث فوق می‌نویسد: «این حدیث دو بُعد دارد: یکی بُعد فقهی و دیگری بُعد طبی.

اما بُعد طبی حدیث چنین است: ابو عبید ^{رحمه‌­الله} گفته است مقصود از «اُمقُلوه» یعنی آن را کاملاً فرو ببرید، تا همان‌گونه که بیماری از آن خارج شده، شفاء نیز از آن خارج گردد.

بدان که در مگس نیرویی سمی وجود دارد که نشانۀ آن، ورم و خارش پدیدآمده بر اثر نیش یا تماس است. این نیرو همانند سلاح است؛ و هنگامی که مگس در چیزی می‌افتد که به آن آسیب می‌زند، با این «سلاح» از خود دفاع می‌کند. ازاین‌رو پیامبر^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} دستور دادند که این خاصیت سمی با آنچه خداوند متعال در بال دیگرِ مگس از خاصیت شفابخش قرار داده مقابله شود؛ بدین صورت که تمام مگس در آب یا غذا فرو برده شود، تا مادۀ سمی با مادۀ سودمند روبه‌رو گردد و زیان آن از میان برود.

این علم طبی است که بزرگ‌ترین طبیبان و پیشوایان آنان نیز به آن راه نمی‌یابند؛ بلکه علمی است که از چراغدان نبوت سرچشمه گرفته است، «ومع هذا فالطبیب العالم العارف الموفق یخضع لهذا العلاج، ویقر لمن جاء به بأنه أكمل الخلق على الإطلاق، وأنه مؤید بوحی إلهی خارج عن القوى البشریة.»؛ ترجمه: (با این حال، طبیب دانا، آگاه و موفق، در برابر این علاج سرِ تسلیم فرود می‌آورد و به آورندۀ آن اعتراف می‌کند که او کامل‌ترینِ آفریدگان به‌طور مطلق است و با وحی الهی‌ای تأیید شده که فراتر از توانایی‌های بشری است.»^[6]

نقش زیست‌محیطی و کاربردی حشرات

پشه و مگس در طبیعت نقش مهمی در تمیز کردن محیط دارند، با خوردن مواد فاسد و جلوگیری از تجمع میکروب‌ها. وجود آن‌ها نشانۀ هشدار به انسان برای رعایت نظافت و صحت محیط است.

خلاصه باید گفت که اعجاز خلقت: پشه و مگس، هرچند کوچک و ظریف، نمونه‌هایی از نظم، هماهنگی و کمال خلقت الهی هستند. بسیاری از خصوصیات این حشرات که امروز به‌صورت علمی کشف شده‌اند، در قرآن کریم و احادیث نبوی پیش‌بینی و اشاره شده است. توجه به موجودات کوچک و نظم آن‌ها انسان را به تدبر، مراقبت از محیط زیست و شگفتی از آفرینش وادار می‌کند.

“قُلِ ٱنظُرُواْ مَاذَا فِی ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلأَرضِ وَمَا تُغنِی ٱلأٓیٰتُ وَٱلنُّذُرُ عَن قَومٖ لَّا یؤمِنُونَ”[7]؛ ترجمه: «بگو ببینید چه چیز است در آسمان­‌ها و زمین و فایده (دفع) نمی‌­کند نشانه ­ها و بیم دهنده گان  از گروهی که باور نمی­کنند.»^[8]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی