الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهمالصلاةوالسلام
بخش صدوسیوششم
الگوهای تربیتی زندگی حضرت عیسی علیهالسلام
آموزۀ چهارم: نقش مربی صالح و دوستان شایسته در تربیت اولاد
یکی از عوامل مهم در تربیت اولاد، داشتن مربی شایسته و الگوی نیکو است.
قرآن کریم دربارۀ حضرت مریم علیهاالسلام میفرماید: “وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا”[1]؛ترجمه:«و سپردش به زکریا»[2] حضرت زکریا علیهالسلام که پیامبری صالح بود، سرپرستی حضرت مریم علیهاالسلام را بر عهده گرفت.
این امر نشان میدهد که انتخاب مربی و سرپرستِ شایسته در رشد و تربیت اولاد اهمیت فراوان دارد؛ زیرا کودک تنها از سخنان مربی نمیآموزد، بلکه از رفتار و شخصیت او نیز الگو میگیرد.
همچنین، انتخاب دوستان شایسته در تربیت فرزند بسیار مهم است.
حضرت رسول الله صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَمیفرمایند:«الْمَرْءُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ، فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلُ.»[3]؛ ترجمه: «انسان بر روش و دین دوست صمیمی خود است؛ پس هر یک از شما بنگرد که با چه کسی دوستی میکند.»
و در حدیث دیگری آمده است: «عن أبي موسى رضياللهعنه عن النبي صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَقال: «مثل الجليس الصالح والسوء كحامل المسك ونافخ الكير فحامل المسك إما أن يحذيك وإما أن تبتاع منه وإما أن تجد منه ريحا طيبة ونافخ الكير إما أن يحرق ثيابك وإما أن تجد ريحا خبيثة»[4]؛ ترجمه: «از ابی موسی اشعری رضیاللهعنه روایت است که آنحضرت صَلَّیاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَ فرمودند: «مثال همنیشین خوب و همنیشین بد مانند صاحب مشک و کورهگر (دمهگر، کسی که در کوره آهنگری میدمد) است، صاحب مشک یا برایت مشک میدهد و یا از وی خریداری میکنی و یا اینکه از وی بوی خوش مییابی، اما کورهگر یا لباست را میسوزاند و یا بوی بد او به مشامت میرسد.»
مولانا جلال الدین محمد بلخی رحمهالله گفته است:
صحبت صالح ترا صالح کندصحبت طالح ترا طالح کند
عطار نیشاپوری رحمهالله گفته است:
از ملامت تا بمانی در امان باش دایم همنشین صالحان
همچنان عطار رحمهالله فرموده است:
همنشین صالحان باش ای پسرهم جدا از فاسقان باش ای پسر
از حضور صالحان صالح شویور نشینی با بدان طالح شوی
هر که او با صالحان همدم شوددر حریم خاص حق محرم شود
بنابراین، والدین باید در انتخاب محیط، مربی و دوستان اولادشان دقت داشته باشند؛ زیرا معاشرت با افراد صالح، زمینۀ رشد ایمان و اخلاق نیک را فراهم میکند و محیط ناسالم میتواند بر رفتار و شخصیت او اثر منفی بگذارد.
داستان حضرت مریم علیهاالسلام و احادیث نبوی، هر دو بر یک اصل مهم تأکید دارند:برای تربیت درست اولاد، محیط سالم و الگوهای شایسته ضروری است.
آموزۀ پنجم:تربیت ایمانی و عبادی الگوی ایمانی در زندگی حضرت مریم و حضرت عیسی علیهماالسلام
در داستان حضرت مریم و حضرت عیسی علیهماالسلام، قرآن کریم نمونهای روشن از ایمان، پاکدامنی، عبادت و تسلیم در برابر فرمان الهی را بیان میکند. حضرت مریم علیهاالسلام بهعنوان بانویی پاک و برگزیده معرفی شده است.
خداوند متعال درین مورد میفرماید: “وَإِذْ قَالَتِ الْملٰئِکَةُ يٰمَرْيَمُ إِنَّ اللهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَىٰ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ”[5]؛ ترجمه: «و آنگاه که گفتند فرشتگان ای مریم! هر آئینه خدا برگزیده ترا و پاک ساخته ترا و فضلیت داده ترا بر زنانعالمیان.»[6]
این آیه جایگاه بلند حضرت مریم علیهاالسلام را به سبب پاکی و بندگی نشان میدهد و بیانگر آن است که ایمان باید در زندگی انسان به صورت عملی آشکار شود.
حضرت عیسی علیهالسلام نیز از همان آغاز، هویت خود را با بندگی خداوند معرفی کرد: “قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللهِ”[7]؛ ترجمه: «گفت هرآئینه من بندۀ الله هستم.»[8]
این سخن، یک اصل اساسی در تربیت ایمانی را بیان میکند: بندگی خداوند متعال اساس شخصیت انسان مؤمن است.انسان نباید مقام، دانش یا توانایی خود را جایگزین بندگی و فروتنی در برابر خداوند منان و مهربان سازد.
حضرت عیسی علیهالسلام سپس برخی از جلوههای عملی این بندگی را چنین بیان میکند: “وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّاوَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا”[9]؛ ترجمه: «و حکم مؤکد فرموده است مرا به نماز و بهزکات مادامیکه زنده باشم.و نیک سلوک کننده با مادر خود و نساخته مرا گردنکش بدبخت.»[10]
در این آیات، ایمان با رفتار پیوند خورده است: نماز و زکات، نیکی به مادر و دوری از زورگویی و تکبر.
ازاینرو، تربیت ایمانی تنها به آموختن باورها محدود نمیشود؛ بلکه باید در عبادت، اخلاق و رفتار انسان نیز نمود پیدا کند.
بنابراین، زندگی حضرت مریم و حضرت عیسی علیهماالسلام به ما میآموزد که هدف تربیت ایمانی، پرورش انسانی است که با خداوند متعال پیوندی استوار داشته باشد، اهل عبادت و نیکی باشد، با والدین رفتار شایسته داشته باشد و از تکبر، زورگویی و سرکشی دوری کند.
