زنده شدن پس از مرگ «بخش هفدهم»

نویسنده: ابوعائشه

زنده شدن پس از مرگ

بخش هفدهم

مشهورترین فرقه‌هایِ منکر زنده شدن پس از مرگ

برای این‌که بهتر بدانیم چه کسانی زنده شدن پس از مرگ را انکار می‌کنند و مهم‌ترین این فرقه‌ها چه کسانی بوده و این باورها را از کجا گرفته‌اند در ذیل، مشهورترین این گروه‌ها را معرفی می‌کنیم:

«مسلمانان و اهل کتاب و براهمه بر اعادۀ خلق و جواز آن بعد از نابودشدن به طور مجموع، اجماع دارند گرچه در جزئیات آن باهم اختلاف نظر دارند و برخی گروه‌ها نیز با این دیدگاه مخالفت دارند که عبارتند از:

۱. فرقۀ دهریه که منکر حدوث عالم هستند؛

۲. گروهی از فلاسفه که به حدوث عالم اعتراف دارند؛ اما زنده شدن پس از نابودی و مرگ را انکار کرده‌اند

۳. گروهی از بت‌پرستان که در دورۀ رسول الله ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} زندگی می‌کردند، این گروه گرچه به حدوث عالم معترف بودند؛ اما زنده شدن پس از مرگ، قیامت، جنت و جهنم را انکار می‌کردند؛

۴. گروهی از روافض افراطی منصوریه و جناحیه که قیامت [جنت و جهنم] را انکار کرده و فرایض را ساقط کردند.^[1]

حافظ حکمی ^{رحمه‌الله} در کتاب «معارج القبول» دربارۀ منکرین معاد می‌نویسد:

«منکرین معاد بر چهار نوع هستند: گروهی که مبدأ و معاد را انکار کرده‌اند و می‌پندارند که تمام جهان با طبیعت خود حرکت می‌کند، خودبه‌خود یافت می‌شود و خودبه‌خود نابود می‌شود، نه ربی است که در این جهان پهناور تصرف کند، بلکه این انسان‌ها هستند که پی‌درپی به وجود می‌آیند و سرانجام زمین همۀ آن‌ها را می‌بلعد. این گروه جمهور فلاسفۀ دهری و طبیعت‌گرایان هستند؛

گروه دوم از دهریه: فرقه‌ای است که به آن‌ها دوریه نیز گفته می‌شود. این فرقه، منکر خالق نیز هستند و باور دارند که در هر سی‌وشش هزار سال هرچیز به حالت قبلی خود برمی‌گردد و ادعا دارند که این کار به طور نامتناهی بارها و بارها انجام گرفته است. این گروه با معقول از راه لجبازی و تکبر وارد شده و منقول را تکذیب کردند؛

گروه سوم دهریه: مشرکین عرب و کسانی هستند که در باورها با آنان موافق هستند. این گروه به بدایت خلقت معترفند و باور دارند که الله متعال رب و خالق آنان است، قرآن کریم در این مورد می‌فرماید: «وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ»^[2]؛ ترجمه: «و اگر از آنان بپرسی، چه کسی آنان را آفریده است، به یقین گویند: خدا، پس چگونه (از عبادت خدا) رو می‌گردانند. » با وجود این می‌گویند: «اِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ»^[3]؛ ترجمه: «سرانجام جز همین مرگ نخستین ما نیست و ما برانگیخته نخواهیم شد.» این گروه به آغاز خلقت و ایجادکننده اعتراف کردند؛ اما زنده شدن پس از مرگ و معاد را انکار کردند؛

گروه چهارم: ملحدین جهمی و کسانی هستند که با آنان موافقت دارند، این افراد به معادی باور دارند که نه در قرآن است و نه هم پیامبران ^{علیهم‌الصلاةوالسلام} از سوی الله متعال به آن خبر داده‌اند، بلکه می‌پندارند که این جهان به طور کلی نابود می‌شود و آن معاد نیست، بلکه عالم دیگری غیر از معاد است، در نتیجه، زمینی که اخبارش را بیان می‌کند و به خیر و شری که بالای آن انجام گرفته است، خبر می‌دهد این زمین نیست. اجسادی که عذاب داده می‌شوند و مجازات می‌شوند و علیه کسانی‌که با آن مرتکب گناه و معاصی شده‌اند، گواهی می‌دهند آن اجسادی نیستند که بازگردانده شدند. بدن‌هایی که در جنت، نعمت و ثواب می‌بینند آن‌هایی نیستند که طاعت انجام دادند و هم‌چنان آن‌هایی نیستند که از یک حالت به حالت دیگر تبدیل می‌شوند، بلکه اشیای جدیدی هستند که دوباره از سرنو به وجود آمده‌اند، این گروه بازگشت بدن‌ها را انکار کرده و پنداشته‌اند که معاد، آغاز دیگرست.^[4]

امام راغب اصفهانی ^{رحمه‌الله} می‌فرماید: «معاد و پیدایش آخرت را غیر از طبیعت‌گرایان کسی دیگر انکار نکرده است. این افراد فکرهای خود را از کار انداخته و تقدیرهای خود را نادیده گرفته‌اند و آنان  را از فکرکردن در پیدایش و نشأت‌شان، محبت و دوستی به متاع آراسته شدۀ دنیا بازداشته است.»^[5]

الله متعال در این باره می‌فرماید: «زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ»^[6]؛ ترجمه: «آراسته شده است برای مردمان دوست داشتن خواسته‌های [نفس]: از زنان و فرزندان و دارایی‌های هنگفت از طلا و نقره و اسب‌های نشان‌دار و چهارپایان اهلی(شتر، گاو، گوسفند…) و کشتزارها؛ این بهرۀ زندگی دنیوی است؛ و الله نزد اوست نیک فرجامی.»

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی