اعتراضات وارده بر امام صاحب رحمه‌الله در باب احادیث و پاسخ به آن‌ها (ادامه…)
علل عدم عمل امام صاحب رحمه‌الله به برخی احادیث
گاه در مسئله‌ای حدیثی روایت شده، اما با این حال امام صاحب رحمه‌الله به آن عمل نمی‌کنند؛ این امر در ظاهر چنین جلوه می‌دهد که ایشان قیاس را ترجیح داده‌اند، اما در حقیقت این کار دلایل متعددی دارد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:
آن حدیث به امام صاحب رحمه‌الله نرسیده باشد.
حدیث به ایشان رسیده، اما با اصولی که ایشان برای صحت حدیث وضع کرده‌اند، سازگار نبوده است.
در آن حدیث علت پنهانی (علت خفیه) وجود داشته که دیگران از آن آگاه نبوده‌اند.
در برابر آن حدیث، حدیث دیگری وجود داشته که از نظر قوت بر آن برتری داشته است.
آن حدیث نزد امام صاحب رحمه‌الله منسوخ بوده است.
حدیث «خبر واحد» بوده و با اصول کلی دین در تضاد بوده است.
خبر واحد بوده و با ظاهر یا عامِ قرآن تعارض داشته است.
خبر واحد بوده و با «حدیث مشهور» در تضاد بوده است.
راویِ حدیث، خود برخلاف روایتی که نقل کرده، عمل نموده باشد.
خبر واحد بوده و درباره مسائلی باشد که جنبه عمومی (عموم بلوی) دارد.
خبر واحد بوده و در رد کاری آمده باشد که صحابه (رضی‌الله عنهم) و تابعین (رحمهم‌الله) به‌صورت زنجیره‌وار بر آن عمل می‌کرده‌اند.
خبر واحد بوده و ناقدان پیش از امام صاحب، بر آن نقد وارد کرده باشند.
در میان صحابه پیرامون مسئله‌ای اختلاف واقع شده و هر دو طرف به حدیثی استدلال کرده باشند؛ در این صورت امام صاحب با اجتهاد خود به یک سو ترجیح داده و به حدیث دوم عمل نکرده‌اند.
علاوه بر این موارد، دلایل دیگری نیز وجود دارد که تفصیل آن‌ها در کتاب‌های مفصل و قطور ذکر شده است.
خاتمه
با نگریستن به شخصیت والای امام ابوحنیفه رحمه‌الله، می‌توان در هر یک از ابعاد زندگی ایشان، از جمله ورع، تقوا، عبادات و یا شیوه برخورد و اخلاق ایشان با مردم، ده‌ها کتاب به رشته تحریر درآورد. از آنجا که در عصر حاضر، بخش بزرگی از اعتراضات حاسدان بر جایگاه محدثانه امام صاحب رحمه‌الله تمرکز یافته و تلاش می‌شود تا در میان عوام نسبت به مقام ایشان در علم حدیث تردید ایجاد گردد، با استفاده از فرصت بر آن شدم تا مقاله‌ای مختصر پیرامون شأن حدیثی امام صاحب رحمه‌الله بنگارم تا بر اساس نیاز وقت، برای همگان سودمند واقع شود.
خداوند متعال این اثر را سبب خشنودی خویش و بهره‌مندی دیگران قرار دهد.
الضعفاء والمتروکین، لأبي عبد الرحمان النسائي (المتوفی: ۳۰۳)، تحقیق: محمد إبراهیم زاید: دار المعرفة، بدون الطبع.
سنن دار قطني لأبي الحسن الدارقطني (المتوفی: ۳۸۵ هـ): تحقیق: شعیب الأرنووط وجماعة، مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى، ۲۰۰۴.
مقدمة ابن صلاح، لعثمان بن عبد الرحمن المعروف بابن الصلاح (المتوفى: ۶۴۳هـ)، تحقیق: نور الدین عتر: دار الفکر، سنة الطباعة: ۱۹۸۶.
تذکرة الحفاظ، لشمس الدین (المتوفی: ۷۴۸ هـ): دار إحیاء التراث العلمي، الطبعة الأولى: ۱۹۹۸.
مناقب الإمام أبي حنيفة وصاحبيه، للعلامة شمس الدین الذهبي (المتوفی: ۷۴۸ هـ ق)، تحقیق: محمد زاهد الکوثري و أبو الوفاء الأفغاني: لجنة إحياء المعارف النعمانية بحیدرآباد الهند، الطبعة الثالثة في بيروت سنة ۱۴۰۸.
تبييض الصحيفة في مناقب الإمام أبي حنيفة، لجلال السيوطي (المتوفی: ۹۱۱ هـ ق)، تعلیق: محمد عاشق الهي البرني: دار الأرقم، الطبعة الجديدة لعام: ۲۰۰۳، بیروت.
عقود الجمان في مناقب الإمام الأعظم أبي حنيفة النعمان، لمحمد بن يوسف الصالحي (المتوفى: ٩٤٢ هـ ق): مكتبة الإيمان، المدينة المنورة.
الخيرات الحسان في مناقب الإمام الأعظم أبي حنيفة النعمان، لابن حجر الهيتمي الشافعي (المتوفى: ٩٧٤ هـ ق): دار الهدى، الطبعة الأولى لعام: ٢٠٠٧.
تأنيب الخطيب على ماساقه في ترجمة أبي حنيفة من الأكاذيب، للإمام المحدث محمد زاهد الكوثري (المتوفى: ١٣٧١ هـ ق): المكتبة النعمانية، الطبعة الخامسة.
مكانة الإمام أبي حنيفة في الحديث، للعلامة عبد الرشيد النعماني،: ٥٢ – ٦٢، دار البشائر الإسلامية، بيروت.
مقدمة تبييض الصحيفة، للأستاذ محمد بن محمد أبي زهو: دار الأرقم، الطبعة الجديدة لعام: ٢٠٠٣، بيروت.
درس ترمذي، لشيخ الإسلام محمد تقي العثماني، تحقيق: رشيد أشرف سيفي: مكتبة دار العلوم كراتشي، الطبعة الجديدة لعام: ١٤٣١ هـ ق.
إمامة الإمام الأعظم في السلوك والعقيدة والحديث والفقه، لمحمد نور سويد: بدون الناشر.
