نویسنده: دوکتور نورمحمد محبی
قرآن؛ معجزه‌ای فراتر از زمان
بخش هفتادوهشتم
خرما، صوم و تغذیه در سنت نبویصلی‌الله‌علیه‌وسلم
نخله و انسان
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند: “إن من الشجر شجرة لا یسقط ورقها، وإنها مثل المسلم، فحدثونی ما هی” فوقع الناس فی شجر البوادی، قال عبدالله: ووقع فی نفسی أنها النخلة، ثم قالوا: حدثنا ما هی یا رسول الله؟ قال: «هی النخلة.»[1] «در بین درختها درختى وجود دارد كه برگهایش ریزش نمىكند، وضع مسلمان مانند این درخت است (همان‌گونه كه این درخت همیشه سرسبز است مسلمان هم در تمام احوال باخیر و بركت روبهرو است) پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم به اصحاب گفتند: به من بگویید این چه درختی است؟ حاضرین به جست‌وجوى درختهاى گوناگون صحرا پرداختند. عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما گوید: به فكرم رسید این درخت خرما است، اصحاب گفتند: اى رسول الله! به ما بگویید كه چه درختى است؟ فرمودند: آن درخت، درخت خرما است.»
در این حدیث، نخله با انسان مقایسه شده است: تنۀ آن راست و استوار، مانند قامت انسان؛ دارای جنس نر و ماده و میوه‌دهنده تنها پس از لقاح؛ حساس به آسیب‌های خارجی: قطع سر یا قلب آن باعث مرگ درخت می‌شود؛ الیاف آن شبیه مو در انسان است.
هم‌اکنون بیش از ۹۰ میلیون نخله در جهان وجود دارد که غذای بشر را، به‌خصوص در ماه رمضان، فراهم می‌کند.
خرما و نقش آن در صوم و سلامتی
صوم ماه رمضان، از نظر علمی فواید فراوانی دارد:
کاهش فشار بر قلب و نظام گردش خون: سطح چربی و اسیدهای خونی کاهش می‌یابد، خطر تصلب شرایین کم می‌شود؛
استراحت کلیه‌ها و نظام دفاعی: کاهش محصولات متابولیک غذایی، استفاده از ذخایر چربی و پروتئین عضلات؛
پیشگیری و علاج برخی بیماری‌ها و محافظت در برابر بیماری‌های پیری.
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم در افطار ماه رمضان، سنت خود را با تمر و آب اجرا می‌کردند: “إذا أفطر أحدكم، فلیفطر على تمر، فإنه بركة، فإن لم یجد تمرا فالماء، فإنه طهور”.[2] ترجمه: «هر گاه یکی از شما افطار کرد، با خرما افطار کند، زیرا در آن برکت موجود است و اگر خرما نیافت، با آب، زیرا آب پاک (و پاککننده) است.»
ترکیبات شیمیایی و انرژی‌زایی خرما
٪۷۵ قندهای ساده و قابل هضم، انتقال سریع انرژی به خون (کمتر از ۱۰ دقیقه).
هضم سریع و احساس سیری واقعی بر خلاف غذاهای چرب که احساس پُر بودن ایجاد می‌کنند بدون سیری واقعی.
حاوی پروتئین‌های بازسازی‌کنندۀ بافت‌ها، چربی کم، ۵ ویتامین و ۸ مادۀ معدنی اساسی.
۱۲ نوع آمینواسید و مواد مُلَیِّن و آرام‌بخش.
تأثیر ضد یبوست و کمک به پیشگیری از ۵۰ بیماری ناشی از آن.
مضاد میکروب‌ها به دلیل قند بالا و کاهش خطر عفونت.
ابن‌قیم رحمه‌اللهدربارۀ تمر می‌نویسد: ترجمه: «خوردن آن با معدۀ خالی کِرم‌ها را می‌کُشد.»[3]
فیبرها و مواد معدنی تمر
هر ۱۰۰ گرم تمر ۸.۵ گرم فیبر دارد که برای پیشگیری از یبوست و بیماری‌های قلبی-عروقی ضروری است.
غنی از پتاسیم و منیزیم و فقیر از سدیم (۵ میلی‌گرم در ۱۰۰ گرم)، کاهش فشار خون و پیشگیری از سکته.
آهن ۱–۶ میلی‌گرم در ۱۰۰ گرم، پیشگیری از کم‌خونی.
ویتامین B3 حدود یک‌سوم نیاز روزانه، ضروری برای متابولیسم بدن.
خرما و آسانی زایمان
تمر و رطب در قرآن کریم به عنوان غذای تسهیل‌کنندۀ زایمان ذکر شده‌اند: “وَهُزِّی إِلَیكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَیكِ رُطَبًا جَنِیا فَكُلِی وَاشْرَبِی وَقَرِّی عَینًا”[4] ترجمه: «تنۀ خرمابن را بجنبان و بتكان، تا خرمای نورس دستچینی بر تو فرو افكَنَد. پس (از این خرمای شیرین) بخور و (از آن آب گوارا) بیاشام و (به این فرزند دلبند و معجزۀ خداوند) چشم را روشن دار.»
حفظ آرامش و وضعیت روانی مادر، عنصر اصلی برای زایمان راحت و کاهش درد؛
تمر و رطب حاوی ماده‌ای برای انقباض رحم و پیشگیری از خونریزی؛
مُلَیّن و پاک‌کنندۀ روده‌ها،آماده‌سازی نظام گوارشی برای زایمان؛
قابلیت تبدیل سریع به انرژی، تأمین نیاز قلب و عضلات در طول زایمان.
درس‌های اعجاز الهی
تمر نمونه‌ای از خیرات الهی است که غذای انسان، دارو و علاج را هم‌زمان تأمین می‌کند. خصوصیات اعجازگونۀ آن:
-
سرعت هضم و انتقال انرژی؛
-
ترکیبات متنوع معدنی و ویتامین؛
-
پیشگیری و علاج طبیعی بیماری‌ها؛
-
کمک به زایمان و سلامت روانی.
همان‌گونه که قرآن و سنت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم بیان کرده‌اند، تمر نشان‌دهندۀ تدبیر الهی در خلق طبیعت برای سلامت انسان است.[5]
ادامه دارد…
بخش قبلی / بخش بعدی
[1]. صحيح البخاري، كتاب العلم، باب: قول المحدث حدثنا أو أخبرنا وأنبأنا، رقم الحدیث: 61، ج 1، ص 34.
[2]. سنن الترمذي، أبواب الزكاة عن رسول الله صلى‌الله‌عليه‌وسلم، باب ما جاء في الصدقة على ذي القرابة، رقم الحدیث: 664، ج 2، ص 195.
[3]. «وأكله على الريق يقتل الدود» ابن قيم الجوزية، محمد بن أبي بكر بن أيوب بن سعد شمس الدين (ت 751هـ)، الطب النبوي (جزء من كتاب زاد المعاد لابن القيم)، ص218، الناشر: دار الهلال- بيروت.
[4]. مریم: 25.
[5]. فشردۀ مطلب از: موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة، ج 2، ص 131-138.
