قربانی؛ حقیقت، اهمیت و مسائل آن (بخش چهارم)

نویسنده: شکران احمدی

احكام عيدالأضحى و قربانی

فضائل عشرۀ ذو‌الحجه

آن‌حضرت ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} فرمودند: «برای عبادت خداوند متعال هیچ زمانی بهتری از دهۀ ذو‌الحجه وجود ندارد. روزۀ یک روز در آن، برابر با روزۀ یک‌سال و عبادت یک شب در آن برابر با عبادت شب قدر است».

خداوند متعال در سورۀ «فجر» به ده شب سوگند یاد کرده است. طبق نظر جمهور، آن ده شب شب‌های دهۀ نخست ذی‌الحجه هستند، به‌ویژه نهم ذی‌الحجه؛ یعنی روز عرفه و شب در میانی عرفه و عید از فضیلت خاصی برخوردارند. روزۀ روز عرفه، موجب کفارۀ گناهان یک سال گذشته و یک سال آینده می‌باشد و بیدار ماندن در شب عید و اشتغال به عبادت، موجب ثواب و فضیلت بزرگی است.

تكبير تشريق

«اللهُ أَكْبَرُ اللهُ أَكْبَرُ لا إله إلا الله والله أكبر الله أكبر ولله الحمد».

از نماز فجر روز عرفه؛ يعنى نهم ذی‌الحجه تا عصر سیزدهم، یک‌بار خواندن این تکبیر، پس از هر نماز فرض به آواز بلند واجب است. فتوا بر این است که کسی‌که با جماعت نماز می‌خواند و یا به صورت انفرادی نمازش را ادا می‌کند در این حکم مساوی هستند، هم‌چنین گفتن تکبیر بر هر یک از مرد و زن واجب است؛ البته زن نباید به آواز بلند تکبیر بگوید.

مسئله: اگر امام تکبیر را فراموش کرد، مقتدی با صدای بلند تکبیر بگوید.

مسئله: روزه گرفتن روز عرفه برابر است با بخشش گناهان دو سال؛ یک سال گذشته و یک سال آینده.

تذکر: گفتن این تکبیر با صدای متوسط ضروری است. بسیاری از مردم از آن غفلت می‌‌ورزند؛ زیرا یا اصلاً تکبیر نمی‌گویند و یا آهسته تکبیر می‌گویند، اصلاح آن ضروری است.

سنت‌های روز عید قربان

در روز عيدالأضحى، امور ذیل مسنون‌اند:

1. صبح زود از خواب برخاستن؛

2. غسل و مسواک نمودن؛

3. پوشیدن لباس‌های پاک و صاف و عمده‌ای که نزد او هست؛

4. خوشبو زدن؛

5. نخوردن هیچ‌چیزی قبل از نماز عید؛

6. در مسیر رفتن به‌سوی عیدگاه به آواز بلند تکبیر تشریق گفتن.

نماز عید

نماز عید، مانند نماز فجر دو رکعت است؛ با این تفاوت که در هر رکعت نماز عید، سه تکبیر زائد وجود دارد، در رکعت اول پس از خواندن «سبحانک اللهم» و پیش از قرائت و در رکعت دوم، پس از قرائت و قبل از رکوع، تکبیرات زائد گفته می‌شوند و در تکبیرات زائد باید دست‌ها تا گوش‌ها برداشته شوند.

در رکعت اول پس از دو تکبیر، دست‌ها رها و پس از تکبیر سوم دست‌ها را ببندد و در رکعت دوم، پس از هر سه تکبیر دست‌ها را رها بنماید و با تکبیر چهارم به رکوع برود. شنیدن خطبه و گوش فرادادن به آن، پس از نماز عید واجب است.

قربانی

قربانی یک عبادت مهم و از شعائر اسلام است. در زمان جاهلیت نیز به‌عنوان عبادت شناخته می‌شد، اما برای بت‌ها قربانی می‌کردند. امروزه نیز در مذاهب دیگر، قربانی به‌طور یک رسم مذهبی به نام بت‌ها یا حضرت مسیح و… انجام داده می‌شود. خداوند متعال در سورۀ «کوثر» به پیامبر ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} دستور داد همان‌گونه که نماز جز برای خدا نتوان بود، قربانی نیز فقط برای خدا باید باشد، مفهوم «فصل لربك وانحر» همین است؛ و در آیه‌ای دیگر همین مطلب با تعبیر دیگری این‌گونه بیان شده است: «إنَّ صَلَاتِي وَنُسُکِي ومَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلهِ رَبِّ العَالَمِينَ»؛ ترجمه: «نماز و تمام عبادات من و زندگی و مرگ من، همه برای خداوند پروردگار جهانیان است.» رسول الله ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} پس از هجرت، ده سال در مدینه اقامت نمودند، هر سال قربانی می‌کرد که از آن معلوم می‌شود قربانی به مکه اختصاص ندارد؛ بلکه پس از تحقق شرایط بر همۀ افراد در هر شهری که باشند قربانی واجب است. و مسلمانان را بدان تأکید می‌نمود، ازاین‌جهت نزد جمهور اهل اسلام، قربانی واجب است.

قربانی بر چه کسی واجب است؟

قربانی بر هر مسلمان عاقل، بالغ و مقیم واجب می‌شود که اضافه بر حوائج اصلیۀ خود، مالک پنجاه‌ودو ونیم توله (612 گِرم) نقره یا قیمت آن، باشد. این مال خواه طلا و نقره باشد، یا زیورآلات یا مال تجارت یا اثاثیۀ منزل که زائد بر نیاز باشد و یا منزل اضافی که زائد بر مسکن اوست، اعتبار دارد.

در رابطه با قربانی، گذشت سال بر مال نصاب شرط نیست. اگر در ملکیت بچه یا دیوانه‌ای به مقدار مذکور مال باشد، بر او و یا از طرف او بر ولی وی، قربانی کردن واجب نیست. هم‌چنین کسی‌که موافق قاعدۀ شرعی مسافر باشد، بر او نیز قربانی واجب نیست.

مسئله: کسی‌که بر او قربانی واجب نبود، اگر به نیت قربانی جانوری خرید کند. قربانی کردن آن جانور واجب می‌گردد.

زمان قربانی

عبادت قربانی فقط مخصوص سه روز است، در ایام دیگر عبادتی به نام قربانی وجود ندارد. زمان قربانی تاریخ دهم، یازدهم و دوازدهم ذوالحجه می‌باشد که در این ایام هر زمانی که بخواهد می‌تواند قربانی کند؛ البته قربانی نمودن در اولین روز قربانی (دهم) افضل می‌باشد.

دادن صدقه و خیرات به‌جای قربانی

اگر ایام قربانی سپری شد و شخصی بنابر بی‌خبری، غفلت یا عذر دیگری نتوانست قربانی کند، صدقه نمودن قیمت قربانی بر فقراء و مساکین واجب است؛ اما از صدقه کردن قیمت قربانی، در سه روزی که باید قربانی نمود، واجبِ قربانی ادا نمی‌شود و همیشه گناهکار خواهد بود؛ زیرا قربانی عبادت مستقلی است، پس همان‌گونه از نماز خواندن، روزه و از روزه گرفتن، نماز ادا نمی‌شود و پرداخت زکات، جای حج را نمی‌گیرد، از صدقه و خیرات دادن نیز قربانی ادا نمی‌گردد؛ ارشادات پیامبر اکرم ^{صلی‌الله‌علیه‌وسلم} و تعامل صحابه ^{رضی‌الله‌عنهم} شاهد عدل این مدعا است.

ادامه دارد…

بخش قبلی