نویسنده: دوکتور نورمحمد محبی
قرآن؛ معجزه‌ای فراتر از زمان
بخش صدم
تأثیر هیجانات انسانی بر نفس در پرتو اعجاز قرآن کریم
فشار روانی و نقش ایمان در بقای انسان
از شگفت‌آورترین آمارهای روانشناسی اجتماعی این است که در جنگ جهانی دوم، در برخی کشورها شمار کسانی که بر اثر «فشار روانی» جان باختند، چند برابر کشته‌شدگان میدان جنگ بود. این حقیقت نشان می‌دهد که روانِ بی‌پناه و بی‌ایمان، از درون فرو می‌ریزد، حتی اگر جسم سالم باشد.
قرآن کریم این واقعیت را با تأکید بر علم پیشین الهی و حکمت قضا بیان می‌کند تا انسان در برابر فشارهای روانی مقاوم گردد:
“مَآ أَصَابَ مِن مُّصِیبَةٖ فِی ٱلأَرضِ وَلَا فِیٓ أَنفُسِكُم إِلَّا فِی كِتَٰبٖ مِّن قَبلِ أَن نَّبرَأَهَآ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ یسِیر”[1]؛ ترجمه: «نمی‌رسد هیچ مصیبتی در زمین و نه در نفس‌های شما مگر نوشته شده است در کتابی پیش از آن که بیافرینیم آن را به تحقیق این بر الله آسان است.»
کسی که دنیا را بشناسد، نه در رفاه دچار سرمستی افراطی می‌شود و نه در سختی دچار فروپاشی؛ زیرا می‌داند دنیا محل امتحان و آخرت جای پاداش است.
رنگ سبز و تأثیر آن بر روان؛ هماهنگی علم و قرآن
یکی دیگر از جلوه‌های اعجاز قرآن، توجه ظریف آن به «تأثیر رنگ‌ها بر روان انسان» است. قرآن کریم در توصیف بهشت، بارها از رنگ سبز یاد می‌کند:
“مُتَّكِـِٔینَ عَلَىٰ رَفرَفٍ خُضرٖ وَعَبقَرِی حِسَانٖ”[2]؛ ترجمه: «تکیه‌کنان نشسته بر بالش‌های سبز و بر فرش بیش‌قیمت نفیس.»
“عَٰلِیهُم ثِیابُ سُندُسٍ خُضر وَإِستَبرَق”[3]؛ ترجمه: «بالای ایشان باشد جامه‌های ابریشم نازک سبز.»
“وَیلبَسُونَ ثِیابًا خُضرا مِّن سُندُسٖ وَإِستَبرَقٖ”[4]؛ ترجمه: «و بپوشند جامه‌های سبز از دیبای نازک و دیبای ضخیم.»
علم روانشناسی رنگ‌ها امروز ثابت کرده است که رنگ سبز بیش از هر رنگ دیگر، احساس آرامش، امید و نشاط درونی ایجاد می‌کند. سبزی طبیعت، جنگل‌ها و گیاهان، تأثیر مستقیم بر کاهش اضطراب و افزایش خوشی روانی دارد.
به همین دلیل، لباس جراحان غالباً سبز انتخاب می‌شود تا بیمار در آستانهٔ عمل جراحی، آرامش روانی بیش‌تری احساس کند. این هماهنگی شگفت‌انگیز میان یافته‌های علمی و اشارات قرآنی، نمونه‌ای روشن از اعجاز علمی قرآن کریم است.
خشم و سلامت جسم؛ هشدار قرآن و سنت
خشم، از خطرناک‌ترین هیجانات انسانی است. تحقیقات طبی نشان داده است که خشم شدید سبب:
– افزایش ضربان قلب و فشار خون
– خطر سکتهٔ قلبی و مغزی
– افزایش ناگهانی قند خون
– تصلب شریان‌ها
– اختلال گوارشی و ضعف نظان دفاعی
می‌گردد. بسیاری از بیماری‌های مزمن، ریشه در خشم‌های فروخورده یا انفجاری دارند.
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم بارها فرمودند: «لا تغضب»[5]؛ ترجمه: «خشم نكن» زیرا خشم، هم دین انسان را می‌سوزاند و هم جسم او را.
توحید، کلید سلامت روان و جسم
اسلام، ریشهٔ اصلی خشم، حقد و اضطراب را در «ضعف توحید» می‌داند. انسانی که باور دارد همه‌چیز به حکمت الهی وابسته است، دچار انفجار روانی نمی‌شود. توحید، آرامش‌آفرین است؛ زیرا انسان را از بار سنگین کنترل همه‌چیز رها می‌سازد.
دعای حضرت ابراهیم علیه‌السلام گویاترین بیان این حقیقت است: “وَإِذَا مَرِضتُ فَهُوَ یشفِینِ”[6]؛ ترجمه: «و چون مریض شوم پس او شفاء می‌دهد من را.»
او بیماری را به خود نسبت می‌دهد، نه به خدا؛ زیرا بیماری نتیجهٔ ضعف، اضطراب و ناهماهنگی درونی انسان است، و شفا از جانب خداوند می‌آید.
به طور خلاصه باید گفت که قرآن کریم با بیانی معجزه‌آسا، عمیق‌ترین قوانین روان انسان را تبیین کرده است؛ از مدیریت فرح و حزن گرفته تا تأثیر رنگ‌ها و خطرات خشم. این کتاب الهی، پیش از تولد روانشناسی معاصر، نقشهٔ کامل سلامت روان را ارائه کرده و توحید را به‌عنوان محور تعادل روانی معرفی نموده است.
بدین‌سان، اعجاز قرآن تنها در الفاظ و بلاغت آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در شناخت دقیق نفس انسان و ارائهٔ نسخهٔ جامع سلامت روان نیز به‌روشنی تجلی یافته است.[7]
ادامه دارد…
بخش قبلی | بخش بعدی
[1]. الحدید: ۲۲.
[2]. الرحمن: ۷۶.
[3]. الإنسان: ۲۱.
[4]. الكهف: ۳۱.
[5]. صحيح البخاري، باب: الحذر من الغضب، رقم الحدیث: ۵۷۶۵، ج ۵، ص ۲۲۶۷(.
[6]. الشعراء: ۸۰.
[7]. موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة» (۱/ ۵۹-۵۴).
