الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهمالصلاةوالسلام
بخش: ۸۸
آموزههای تربیتی داستان حضرت عیسی علیهالسلام و مریم رضیاللهعنها
آموزۀ سوم: والدین باید برای دور ساختن شرّ شیطان از فرزندان خویش به خداوند پناه ببرند و آنان را با دعاها و تعویذهای مشروع حفظ کنند.
هنگامی که همسر عمران دخترش را «مریم» رضیاللهعنها نام نهاد، از الله متعال درخواست بزرگی کرد و دعایی جاودانه بر زبان آورد؛ دعایی که هر مرد و زن مؤمن، و هر پدر و مادر مهربان و دلسوزی میتواند برای فرزندان خود زمزمه کند. او گفت: «وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ»[1]؛ ترجمه: و من او و فرزندانش را از شیطان راندهشده به تو پناه میدهم.
در حقیقت، بزرگترین میدان نبرد انسان، نبرد او با شیطان است؛ همان دشمنی که در برابر خداوند پیمان بست تا هر اندازه بتواند آدم و فرزندانش را گمراه سازد.
چنانکه خداوند متعال میفرماید:«قَالَ أَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ * قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ * قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ * ثُمَّ لَآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ»[2]؛ ترجمه: گفت: مرا تا روزی که برانگیخته میشوند مهلت ده. فرمود: تو از مهلتیافتگانی. گفت: اکنون که مرا گمراه ساختی، حتماً بر سر راه راست تو در کمین آنان مینشینم؛ سپس از پیشرو و پشتسر و از راست و چپ به سراغشان میآیم، و بیشترشان را سپاسگزار نخواهی یافت.
انحراف انسانها غالباً در اثر وسوسههای شیاطینِ جن و انس رخ میدهد؛ همانهایی که با وسوسه و فریب، انسان را از مسیر حق دور میکنند. ازهمینرو، همسر عمران از خداوند خواست تا این کودک پاک و مبارک را از نیرنگها و وسوسههای شیطان محفوظ بدارد، تا نعمت اخلاص و بندگی خالصانۀ او برای پروردگار کامل گردد.
او تنها به حفظ دخترش بسنده نکرد، بلکه درخواست کرد که این حفاظت الهی نسل او را نیز دربر گیرد.الله متعال دعای او را پذیرفت و شیطان را از دستیابی به حضرت مریم رضیاللهعنها و فرزندش حضرت عیسی علیهالسلام بازداشت.[3]
در صحیح بخاری از حضرت ابوهریره رضیاللهعنه روایت شده است که حضرت رسولالله صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «هیچ نوزادی نیست مگر اینکه هنگام تولد، شیطان او را لمس میکند و به سبب آن، نوزاد گریه میکند؛ مگر مریم و فرزندش.» سپس ابوهریره رضیاللهعنه گفت: اگر خواستید این آیه را بخوانید:[4] «وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ.»[5]
همچنین پیامبر صلیاللهعلیهوسلم برای حضرت حسن و حضرت حسین رضیاللهعنهما دعا میکردند و میفرمودند: «أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ»[6]؛ ترجمه: شما دو تن را به کلمات کامل خداوند، از هر شیطان و هر آزاردهندهای پناه میدهم. و میفرمودند: حضرت ابراهیم نیز حضرت اسماعیل و حضرت اسحاق علیهمالصلاةوالسلام را با همین دعا پناه میداد.
آموزۀ چهارم: توجه به تربیت اطفال از همان سالهای نخست زندگی، از طریق انتخاب مربیان صالح و همراهان پاک
خداوند متعال برای حضرت مریم رضیاللهعنها بهترین نوع پرورش را در آفرینش ظاهری و تربیت اخلاقی مقدر ساخت و او را در زمرۀ بندگان صالح و سعادتمند قرار داد. همچنین در دوران کودکی، او را در کنار بندگان پاک و عبادتپیشه پرورش داد؛ ازاینرو نه راهی به سوی شر شناخت و نه انحرافی در وجودش راه یافت.
انسانی که در چنین محیط پاک و ایمانی رشد کند و در فضایی سرشار از ایمان و پاکی تربیت شود، چگونه ممکن است پس از بزرگشدن به انحراف و گمراهی کشیده شود؟
قرآن کریم در اینباره میفرماید: «فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا»[7]؛ ترجمه: پس پروردگارش او را به نیکوترین وجه پذیرفت و بهگونهای شایسته پرورش داد و سرپرستی او را به زکریا سپرد.
این آیه، یکی از اصول بنیادین تربیت قرآنی در زمینۀ مراقبت از اطفال از آغاز تولد تا دوران رشد و نوجوانی بهشمار میآید.
قرآن کریم بر این حقیقت تأکید میکند که باید از اطفال در دوران شکلگیری شخصیتشان مراقبت شود، تا ایمان در دلهایشان ریشه بدواند و عمل صالح در رفتار و کردارشان آشکار گردد.
همچنین لازم است اطفال در کنار همسالان صالح و دوستان پاک تربیت شوند، تا همچون نهالی نیکو رشد کنند و خیر و پاکی بیش از هر چیز در دل و اندیشۀ آنان جای گیرد؛ بهگونهای که اگر روزی عوامل شر و فساد به سراغشان آمد، جایی برای نفوذ در قلب و جان آنان نیابد.در تعبیر زیبای قرآن:
«وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا»[8]؛ ترجمه: و او را بهگونهای نیکو پرورش داد.
لطافت و تأثیر عمیقی نهفته است؛ تعبیری که به هر پدر و مادری الهام میدهد که تربیت فرزندان نیازمند مراقبت، محبت، توجه مستمر و انتخاب محیط سالم تربیتی است. این آیه، مسئولیت بزرگ والدین را در قبال فرزندان یادآور میشود؛ اینکه تنها تولد فرزند کافی نیست، بلکه ساختن شخصیت ایمانی و اخلاقی او نیز وظیفهای اساسی و الهی است.[9]
