الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهمالصلاةوالسلام
بخش صدوسیودوم
الگوهای تربیتی داستان حضرت موسی علیهالسلام (ادامه)
آموزۀ بیست و پنجم: از نعمتهای الهی بر بندگان، آمدن گشایش پس از سختی است.
از نعمتهای بزرگ الله متعال بر انسان این است که پس از سختی و دشواری، گشایش و فرج را برای او فراهم میسازد.این گشایش گاهی بسیار زود و در فاصلهای کوتاه پس از سختی فرا میرسد و گاهی پس از گذشت مدتزمانی طولانی حاصل میشود.
از نمونههای گشایش سریع پس از سختی، بازگرداندن حضرت موسی علیهالسلام به مادرش پس از آن است که او را در رود نیل افکند. الله متعال میفرماید: “فَرَدَدْنَاهُ إِلَى أُمِّهِ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ”[1]؛ ترجمه: «پس بازرسانیدیم او را به سوی مادرش تا روشن شود چشم وی و اندوهناک نشود و تا بداند که وعدۀ الله راست است. ولیکن اکثر مردم نمیدانند.»[2]
از نمونههای دیگر گشایش پس از یک دورۀ طولانی سختی و رنج، بازگشت حضرت یوسف علیهالسلام نزد پدرش، حضرت یعقوب علیهالسلام پس از سالها جدایی است.
همچنین میتوان به گشایش و لطف الهی نسبت به حضرت ایوب علیهالسلام اشاره کرد؛ آنگاه که خداوندﷻ او را برای مدتی طولانی به بیماری و از دست دادن فرزندان و مال آزمود و سپس سلامتی، فرزندان و دارایی را به او بازگرداند. الله متعال میفرماید:“فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُم مَّعَهُمْ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ”[3]؛ترجمه: «پس قبول کردیم دعای او را پس دور کردیم آنچه بر وی بود رنج و دادیم او را اهل او و امثال ایشان همراه ایشان از روی رحمت از جانب ما و پند برای عبادتکنندگان.»[4]
گشایش الهی تنها به افراد اختصاص ندارد، بلکه امتها و جوامع مؤمن نیز میتوانند پس از دورههای سختی و رنج، شاهد فرج و پیروزی الهی باشند.
یکی از نمونههای روشنِ آن، سرگذشت بنیاسرائیل است. فرعون بر آنان سرکشی و ستم کرد، ظلمی آشکار روا داشت، فرزندانشان را به قتل رساند، زنانشان را زنده نگه داشت و در زمین به فساد و تباهی پرداخت. او قوم خود را خوار و تحقیر کرد و با تکبر و سرکشی، ادعای خدایی نمود.
اما سرانجام، گشایش الهی برای بنیاسرائیل با نابودی فرعون و سپاهیانش فرا رسید. الله متعال میفرماید:“وَأَنجَيْنَا مُوسَى وَمَن مَّعَهُ أَجْمَعِينَ * ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ”[5]؛ ترجمه: «و نجات دادیم موسی و آنانی را که همراه او بودند تمامی باز غرق کردیم آن دیگران را.»[6]
با این حال، گشایش الهی برای امت مؤمن، بر پایۀ ایمان، عمل صالح، صبر و استعانت از خداوندﷻ تحقق مییابد.الله متعال وعده داده است که مؤمنانِ دارای عمل صالح را به امنیت و استقرار برساند.
بنابراین، یکی از درسهای مهم تربیتی داستان حضرت موسی علیهالسلام این است که سختیها پایان راه نیستند و مؤمن نباید در هنگام گرفتاری از رحمت و وعدۀ الهی ناامید شود؛ زیرا سنت الهی بر این است که پس از سختی، گشایش و پس از رنج، آرامش فرا میرسد. وظیفۀ انسان در دوران سختی، حفظ ایمان، صبر، توکل و استمرار در عمل صالح است.
