جلوههای اعجاز در حکمت تحریم و تدبیر الهی در آفرینش
از مهمترین مظاهر اعجاز در شریعت، هماهنگی کامل میان احکام الهی و واقعیتهای علمی، صحی، محیطی و روانی است. هرگاه قرآن کریم یا سنّت نبوی، امری را تجویز یا تحریم میکنند، این دستورات نهتنها پاسخی به نیازهای معنوی انساناند، بلکه با ساختار جسم، محیط زیست، قوانین طبیعی و نظام تکوین نیز هماهنگی شگفتانگیزی دارند. در این بخش، سه نمونۀ برجسته از اعجاز در تدبیر الهی را بررسی میکنیم: «حکمت تحریم گوشت خوک، شگفتیهای یک حیوان صحرایی تولیدکنندۀ آب و نکات علمی مرتبط با کلب و حاسۀ بویایی آن.
این بررسی، هم از نظر علمی سامانیافته و هم نشان میدهد چگونه تعلیمات شریعت قرنها پیش از کشفیات جدید، حقایقی را بیان کردهاند که امروز علم در برابر آن فروتن ایستاده است.
بخش اول: حکمت و اعجاز در تحریم گوشت خوک
۱. خصوصیات زیستی خوک و دلایل علمی تحریم
بر اساس گزارش یک دانشمند غربی که تحقیقی گسترده دربارۀ خوک و طبیعت زیستی آن ارائه کرده است، این حیوان ترکیبی از رفتارهای «گوشتخوار و علفخوار» را دارد؛ یعنی هم گوشت میخورد و هم گیاه. تمام شریعتهای الهی پیش از اسلام نیز مصرف گوشت خوک را منع کردهاند و این منع ریشه در واقعیتهای زیستی و صحی دارد.
مطابق این تحقیق، خوک از حیواناتی است که «رفتارهای غریزی بسیار پست» دارد. در طبیعت آن «غباوت، ناپاکی، بیقیدی جنسی» (حتی نسبت به مادر خود) و میل شدید به خوردن «نجاسات، لاشهها، جوندگان مرده و انواع کثافات» مشاهده میشود. اگر محیطی پاک در اختیارش گذاشته شود اما در گوشهای از همان محیط آلودگی وجود داشته باشد، خوک بدون تردید خود را در نجاست میغلتاند؛ این خصلت یکی از خصوصیات زیستی ثابت در آن است.
۲. ساختار انگلها و تخمها در گوشت خوک
از دیدگاه طبی، در بافت گوشت خوک «انواع تخمها و لاروهای انگلها» وجود دارد که خطر آنها حتی با پختوپز معمولی نیز رفع نمیشود. برخی از این انگلها بهگونهای مقاوماند که:
اگر گوشت خوک یک ساعت کامل بجوشد، باز هم ممکن است برخی لاروها زنده بمانند؛ پخت سطحی (چربیپز یا نیمپز) هیچگونه مصونیتی ایجاد نمیکند؛ تنها «یخزدگی کمتر از ۳۰ درجۀ سانتیگراد زیر صفر» یا «جوشاندن طولانیمدت» میتواند آنها را از میان ببرد.
این یافتهها با مشاهدۀ طبی فراوان تأیید شده است. در کشورهایی که مصرف گوشت خوک متداول است، ابتلا به برخی انگلها و بیماریهای دستگاه عصبی و عضلانی طبیعی به نظر میرسد. حتی گزارش شده است که «چندین مورد مرگومیر مستقیم» ناشی از انگلهای خاصی بوده است که در سلولهای خوک یافت میشوند و به بدن انسان منتقل میگردند.
۳. نقش بومشناختی خوک و حکمت تحریم
این تحقیق تأکید میکند که خوک در نظام طبیعی، بهمنزلۀ «پاکساز محیط زیست» نقش دارد؛ یعنی برای خوردن لاشهها، آلودگیها و زبالهها خلق شده است. با وجود چنین کارکردی، برخی انسانها آن را به غذای اصلی خود بدل ساختهاند؛ در حالیکه طبیعت این حیوان برای چنین مصرفی طراحی نشده است.
۴. چربیها و بیماریهای قلبیـعروقی
چربی خوک از نظر ترکیب، دارای «نسبت بسیار بالای کلسترول و اسیدهای چرب اشباع» است. تحقیقات مقایسهای نشان دادهاند که:
شیوع سکتههای قلبی و تصلب شریانها در جوامعی که گوشت خوک میخورند «هشت برابر» بیشتر از جوامعی است که از این گوشت پرهیز میکنند.
این تفاوت، بدون شک به ترکیب زیستی چربی خوک مربوط است.
۵. حکمت نهایی شریعت
با وجود همۀ توضیحهای علمی، اصل حکم شرعی بر اساس «تعبّد به فرمان الهی» است. در روایتی آمده است که پس از جدال طولانی میان دو عالم مسلمان دربارۀ حکمت تحریم گوشت خوک، عالم فقیهتر گفت: کفاک من هذا الجدل أن تقول: إنّ الله حرّمه؛ ترجمه: «برای تو در عوض این همه جدل، همینقدر کافی است کهبگویی: همانا خداوند آن را حرام کرده است.»
یعنی کافی است بدانی که خداوند آن را حرام کرده است؛ این نفسِ حکم، حجت کامل است.
با این حال، انبوه شواهد علمی، جلوهای روشن از اعجاز است: آنچه شریعت هزار و چهارصد سال پیش بیان کرد، امروز علم آن را به دقت تأیید میکند.
بخش دوم: اعجاز در آفرینش؛ حیوان صحرایی تولیدکنندۀ آب
در شمار شگفتیهای آفرینش، حیوانی صحرایی وجود دارد شبیه به «کانگوروی استرالیایی» که با دو پای بلند میجهد و دُمی با خصلهای از مو دارد که مانند دم طیاره در هنگام پرش، مسیر حرکتی او را تنظیم میکند، شگفتانگیزترین خصوصیت آن این است که «در تمام عمر خود حتی یک قطره آب نمینوشد.»
۱. سازوکار علمی تولید آب در بدن
تحقیقات جانورشناسی نشان میدهد که این حیوان آب مورد نیاز خود را در «دستگاه هاضمه» تولید میکند. جریان چنین است:
اکسیجن را از هوا استنشاق میکند؛ هیدروجن را از دانههای خشک و غلّات بیابانی که میخورد، استخراج مینماید؛ سپس از ترکیب این دو عنصر، «مولکولهای آب» را درون بدن میسازد. این جریان به تجهیزات بیوشیمیایی بسیار پیچیده نیاز دارد؛ اما خداوند متعال آن را در دستگاه هاضمۀ این حیوان قرار داده است تا در محیط خشک و بیآب بیابان به زندگی ادامه دهد.
۲. تطابق با آیۀ قرآن
این پدیده بازتابی از حقیقت قرآنی است که میفرماید: “وَجَعَلنَا مِنَ ٱلمَآءِ كُلَّ شَیءٍ حَی”[1] ترجمه: «و آفریدیم از آب هر چیز زنده را.»
یعنی هیچ موجود زندهای بینیاز از آب نیست؛ اما شگفتی این حیوان در آن است که «آب را تولید میکند» نه اینکه از بیرون دریافت نماید. چنین قدرت و تدبیری، جلوهای از اعجاز در آفرینش الهی است.
