یکی از اندیشمندان معاصر در جواب به این سؤال که «چه چیز را از تمدن غرب بگیریم و چه چیز را فروگذاریم؟» چنین جواب داد: ما دانش آنان را میگیریم، نه ارزشها و باورهایشان را.
احساس، فرهنگ و نظام ارزشی هر ملت متعلق به خود آن ملت است؛ اما علم، میراث مشترک همۀ انسانهاست. فرهنگ بشری همانند عسلی است که از گلهای گوناگون تمدنها در طول تاریخ فراهم آمده و متعلق به تمام بشریت است. بدینسان، استفاده از دستاوردهای علمی، نهتنها امری مشروع، بلکه ضرورتی عقلانی و انسانی است.
افزایش نگرانکنندۀ بیماریهای سرطانی و عوامل مؤثر بر آن
در دهههای اخیر، آمار ابتلا به تومورهای خطرناک (سرطانها) بهگونهای نگرانکننده و فزاینده افزایش یافته است. بسیاری از محققین این پدیده را با سَبک زندگی معاصر و دخالتهای گستردۀ انسان در نظام طبیعی بدن مرتبط میدانند. از مهمترین عوامل مؤثر در بروز این بیماریها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱.تضعیف دستگاه دفاعی اکتسابی: دستگاه دفاعی انسان ساختاری بسیار پیچیده و منظم دارد و همچون یک اردوی کامل عمل میکند؛ شامل واحدهای شناسایی، دفاع، مقابله و ترمیم. این دستگاه قادر است انحراف سلولی را در مراحل اولیه تشخیص داده و از گسترش آن جلوگیری کند.
۲.عوامل شیمیایی نوین: تحقیقات جدید در ژنتیک نشان داده است که در بدن انسان ژنهای مستعد سرطان وجود دارد که بهطور طبیعی توسط مهارکنندههایی کنترل میشوند. برخی مواد خارجی، مانند ذرات بسیار ریز پلاستیک، میتوانند این مهارکنندهها را غیرفعال سازند.
۳.استعمال نادرست پلاستیک: استفاده از ظروف پلاستیکی در تماس با مواد داغ، اسیدی یا خراشدادن مواد غذایی بستهبندیشده در پلاستیک، میتواند منجر به ورود ذرات پلاستیکی به بدن شود.
۴.مشتقات نفتی و مواد مشعشع: استنشاق یا ورود این مواد به بدن، چه بهصورت مستقیم و چه غیرمستقیم، نقش مهمی در افزایش خطر سرطان دارد.
۵.فشارهای روانی و اضطراب مزمن: تشویشهای شدید و طولانیمدت، که امروزه بخش جداییناپذیر زندگی انسان معاصر است، بهطور مستقیم دستگاه دفاعی را تضعیف میکند. آرامش روانی، امنیت درونی و ایمان، از مهمترین عوامل تقویت سلامت جسم و روان بهشمار میروند.
نقش دستگاه دفاعی و تغذیه در پیشگیری از بیماریها
دانشمندان معتقدند که کارایی دستگاه دفاعی، بهشدت تحت تأثیر وضعیت روانی و تغذیۀ انسان قرار دارد. محبت، آرامش، امید و امنیت روانی سبب تقویت این دستگاه میشود، در حالیکه ترس، خشم، اضطراب و کینه، آن را تضعیف میکند.
از سوی دیگر، بعضی مواد غذایی نقش مستقیمی در تقویت دفاعی بدن دارند. برای نمونه، در تحقیقات علمی دربارۀ «سیاهدانه» ثابت شده است که این گیاه تأثیر قابل توجهی در تقویت نظام دفاعی دارد؛ نظامی که مسئول مقابله با بیماریهای عفونی و خطرناک است.
چای سبز و نقش آن در مقابله با سرطان
مصرف جهانی چای سالانه به میلیونها تُن میرسد که بخش قابل توجهی از آن را چای سبز تشکیل میدهد. تحقیقات علمی نشان دادهاند که چای سبز دارای ترکیبات فعالی است که:
üاثر ضدسرطانی دارند؛
üمواد شیمیایی سرطانزا را در بدن مهار میکنند؛
üو بهخصوص در پیشگیری از سرطانهای دستگاه هاضمه مؤثر هستند.
در کشور جاپان، نوشیدن چای سبز همراه با غذا یک عادت عمومی است و همین امر از جمله عواملی دانسته میشود که نرخ ابتلا به برخی سرطانها در این کشور پایینتر از میانگین جهانی است.
مرکبات و حکمت آفرینش آنها در فصل زمستان
میوههای مرکبات، بهخصوص مالته و لیمو، بهگونهای شگفتانگیز با نیازهای بدن در فصل زمستان هماهنگاند. این میوهها سرشار از ویتامین C هستند که نقشهای مهمی چون:
۱.تقویت نظام دفاعی؛
۲.جلوگیری از التهابها؛
۳.کمک به سلامت پوست، استخوانها و دستگاه هاضمه؛
۴.و مقابله با بسیاری از سموم را بر عهده دارد. تنها یک مالته میتواند نیاز روزانۀ بدن به این ویتامین را تأمین کند. لیمو نیز بهسبب خاصیت ضدباکتریایی قوی، در پاکسازی آب و مقابله با برخی بیماریهای عفونی نقش مؤثری دارد.
کیله؛ منبع انرژی و مواد معدنی
کیله از جملۀ میوههایی است که ارزش غذایی بالایی دارد. این میوه سرشار از انرژی، ویتامینها و مواد معدنی ضروری مانند پتاسیم، کلسیم، فسفر، آهن و فلور است. مصرف متعادل کیله، بهخصوص برای کودکان و افراد فعال، نقش مهمی در تأمین انرژی و تقویت بدن دارد.
خداوند متعال در توصیف میوههای بهشتیان میفرماید: «وَطَلحٖ مَّنضُودٖ»[1]؛ ترجمه: و درختان کیلۀ خوشهچیده و برهمانبوه.»
بقدونس/مقدونس؛ گیاهی کوچک با فواید بزرگ
هرچه شناخت انسان از آیات الهی بیشتر شود، معرفت او به خداوند متعال نیز افزونتر میگردد؛ چرا که گاه چیزهایی وجود دارد که به ذهن خطور نمیکند. این بقدونس/مقدونس (جعفری)[2] سرشار از عناصر نادر است و دارای روغن فرّار (اسانس) میباشد. «دو قاشق غذاخوری» از این گیاه که بهصورت بسیار ریز خُردشده باشد، بدن را به یکسوم نیاز روزانۀ ویتامین A ، دو سوم ویتامین C و یکهشتم نیاز روزانۀ آهن را تأمین میکند.
مواد نادر موجود در بقدونس عبارتاند از: آرسنیک، بور، مس و تیتانیوم. اینها عناصری کمیاباند که در بقدونس یافت میشوند؛ ازهمینرو برخی طبیبان گفتهاند: هر چیز را به اعتدال مصرف کنید؛ زیرا در هر مادهای ترکیباتی ترمیمکننده و درمانگر برای بدن وجود دارد.
سرکه؛ غذایی ساده با خواص درمانی
در احادیث نبوی، از سرکه بهعنوان «بهترین خورش» یاد شده است.
از جابر رضیاللهعنه روایت شده است که گفت پیامبرصلیاللهعلیهوسلم از خانوادهاش نانخورشی خواستند، آنان گفتند: جُز سرکه، چیزی نداریم، سپس آن را خواسته و شروع به خوردن نموده و فرمودند: «نعم الإدام الخل.»[3]؛ (سرکه نانخورش خوبی است!)
تحقیقات علمی نشان دادهاند که سرکه:
۱.خاصیت ضدباکتریایی دارد؛
۲.به هضم غذا کمک میکند؛
۳.چربیها را کاهش میدهد؛
۴.و در سلامت دستگاه هاضمه مؤثر است.
سرکه، بهخصوص سرکۀ سیب، نمونهای روشن از پیوند میان تعلیمات دینی و یافتههای علمی است.
مسواک (سواک) و سلامت دهان
مطالعات علمی نشان دادهاند که چوب مسواک (سواک)، بهخصوص از درخت اراک، دارای ترکیبات ضدباکتریایی قوی است که اثر آن با برخی آنتیبیوتیکها قابل مقایسه است. استفادۀ درست و متعادل از آن، نقش مهمی در سلامت دهان، دندان و حتی دستگاه هاضمه دارد.
جمعبندی
سلامت انسان امانت الهی و سرمایۀ اجتماعی است. تغذیۀ سالم، آرامش روانی، و پایبندی به اصول اعتدال در زندگی، نقش اساسی در پیشگیری از بیماریها دارد. بسیاری از مواد غذایی سادهای که در دسترس ماست، در حقیقت داروهایی طبیعیاند که اگر با آگاهی مصرف شوند، میتوانند سلامت جسم و روان را تضمین کنند. بهدرستی گفتهاند:بهترین دارو، آن است که غذا باشد و بهترین غذا، آن است که دارو باشد.[4]
[2]. بَقدونس/مقدونس(جعفری): گیاهی سبز، معطر و خوراکی که بهعنوان سبزی و چاشنی در غذاها استفاده میشود.
نام علمی آن Petroselinum crispum، معادل انگلیسی: Parsley.
برگهای سبزِ بریدهبریده و نازک دارد و ساقۀ آن باریک و نرم است. بوی خوش و طعم اندکی تند دارد. این گیاه معمولاً بهصورت تازه مصرف میشود.
سرشار از ویتامینها، بهویژه ویتامین C و A، کمککننده به هضم غذا، خوشبوکنندۀ دهان، دارای خاصیت آنتیاکسیدانی. در طب سنتی، بهعنوان گیاهی گرم و خشک شناخته میشود و برای تقویت معده و کاهش نفخ بهکار میرود.
[3]. سنن أبي داود، كتاب الأطعمة، باب في الخل، رقم الحدیث: ۳۸۲۰، ج ۳، ص ۴۲۴ ط مع عون المعبود.
[4]. فشردۀ مطلب از: موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة، ج ۲، ص ۱۵۹-۱۵۱.
