الحمد لله رب العالمين، والصلوة والسلام على خير خلقه محمد وآله وأصحابه أجمعين، وبعد:
در جهان اسلام، چهار مذهب فقهی مشهور وجود دارد: مذهب امام ابوحنیفه، مذهب امام مالک، مذهب امام شافعی و مذهب امام احمد بن حنبل (رحمهم الله تعالی) که مجموع آنان را «اهل سنت و جماعت» می‌نامند؛ اما در میان این مذاهب، برترین، استوارترین و محتاطانه‌ترین مذهب، طریقه‌ی امام ابوحنیفه (رحمه الله تعالی) است.
مذهب حنفی که ما پیرو آن هستیم، در میان سایر مذاهب از ویژگی‌ها و امتیازات متعددی برخوردار است که در دیگر مکاتب فقهی بدین صورت به چشم نمی‌خورد. جامعیت و برتری هر مذهب را می‌توان از جایگاه مؤسس و بنیان‌گذار آن دریافت؛ از این روی، مذهب حنفی از آن جهت بر دیگر مذاهب برتری دارد که بنیان‌گذار آن از اکابرِ «تابعین» است؛ و هرگاه پیشوای مذهبی در شمار تابعین باشد، بی‌شک آن مذهب از هر سو غنی، جامع و مقتدر خواهد بود.
تحقیق‌گران بر این باورند که شصت درصد از مسلمانان جهان، پیرو و مقلد مذهب حنفی هستند و چهل درصد باقی‌مانده در میان سه مذهب دیگر تقسیم شده‌اند. در اکثر شهرهای شام، مردمان پیرو مذهب حنفی هستند و در عراق نیز این مذهب رواج گسترده دارد؛ همچنین در ماوراءالنهر، جز مذهب حنفی، مذهب دیگری شناخته نمی‌شد. در ارمینیا، آذربایجان و تا دوردست‌های چین، پیروان این مذهب سکونت داشته و دارند. در آسیای جنوبی، از جمله هند، بنگلادش و پاکستان کنونی، مردمان بر مذهب حنفی هستند. همچنین در ترکیه، آلبانی، بوسنی و هرزگوین، کوزوو، ترکستان، افغانستان، قفقاز و برازیل نیز مذهب حنفی گسترش یافته است؛ که همانا باور و اعتقادِ این کثرتِ عظیم از مردمان، خود بزرگترین دلیل بر جامعیت و برتری مذهب حنفی است.
از آنجا که در کشورهای یادشده و بسیاری از بلاد دیگر، قاطبه‌ی مردم بر مذهب امام اعظم ابوحنیفه (رحمة الله تعالی علیه) هستند، بر همگان لازم است که بر مذهب خویش استوار بمانند، پیرویِ کامل نمایند و فیصله‌ها و فتواها نیز بر مدار همین مذهب صادر گردد. مذهب حنفی برای ما کفایت می‌کند، مشروط بر آنکه احترامِ سه مذهب دیگر نیز محفوظ بماند. در این نوشتار، پیرامون همین موضوع بحث و تحقیق صورت گرفته است تا مسلمانانِ یک منطقه یا کشور، تنها از یک مذهب پیروی کنند، مذاهب دیگر را بد نشمارند، از تعصب بپرهیزند و به یکدیگر با دیده‌ی احترام بنگرند.
والله الموفق والمعین وهو حسبی ونعم الوکیل.
كلمات کلیدی: امام اعظم رحمه الله، ابوحنیفه رحمه الله، مذهب، مزایا.
اهمیت تحقیق
از یک سو ما پیروان مذهب حنفی هستیم و از سوی دیگر، آگاهی‌های بایسته پیرامون ارزش و منزلت این مذهب چندان در میان ما گسترده نیست؛ بنابر این، امروز بر هر فردی لازم است تا در جهتِ آگاهی‌بخشیِ عمومی در این زمینه دست به تحقیق بزند و سخنوران نیز این حقایق را به گوش مردمان برسانند. اهمیت این موضوع از آن جهت دوچندان می‌شود که امروزه نظام اسلامی حاکم گشته و زمینه‌ی رشد، تعالی، اثبات حقانیت و تنفیذِ احکام مذهب حنفی بیش از هر زمان دیگری فراهم است.
علت تحقیق
این تحقیق به دو دلیل عمده انجام شده است:
۱. در طول بیست سال دوران اشغال افغانستان، الزامی برای پیروی یکپارچه از مذهب وجود نداشت؛ این امر فرصتی را برای افراد بی‌مذهب و لاابالی فراهم کرد تا در دل‌های مردم نسبت به مذهب تردید ایجاد کنند و بذر اختلاف و تهمت شرک را میان مسلمانان بپاشند.
۲. نهاد علمی «کلمات» که خدمات شایانی به امت اسلامی داشته است، فراخوانی جهت نگارش مقالاتی پیرامون مناقب امام اعظم ابوحنیفه رحمه‌الله و مذهب حنفی صادر نمود تا در نشست‌های آتی ارائه گردند.
اهداف تحقیق
این تحقیق اهداف زیر را دنبال می‌کند:
آگاهی‌بخشی عمومی پیرامون شخصیت امام اعظم ابوحنیفه رحمه‌الله و مزایای مذهب حنفی.
تبیین دلایل ارجحیت و برتری مذهب حنفی بر سایر مذاهب.
ارائه رهنمودهایی به عامه مردم جهت پایداری و پیروی استوار از مذهب حنفی.
بررسی چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی مذهب حنفی.
روش تحقیق
این بحث با بهره‌گیری از روش‌های تحلیلی و توصیفی تدوین شده است. در این مسیر به کتاب‌ها، کتابخانه‌ها و منابع معتبر اطلاعاتی مراجعه شده و به‌ویژه به تحقیق‌ها و مقالات نوین در این بخش توجه خاصی مبذول گردیده است.
مزایای مذهب حنفی
اگرچه هر چهار مذهب موجود در جهان بر حق هستند، اما مذهب حنفی نسبت به دیگران دارای برتری و ارجحیت است. هیچ‌کس نمی‌تواند منکر جایگاه والای این مذهب گردد. در ادامه، به بررسی مزایای این مذهب و دلایلی که آن را متمایز می‌سازد، می‌پردازیم:
نخست: امام اعظم ابوحنیفه رحمه‌الله، بنیان‌گذار مذهب حنفی، از تابعین جلیل‌القدر بود
جامعیت و برتری هر مذهب را می‌توان از جایگاه مؤسس آن بازشناخت. مذهب حنفی از آن رو بر دیگر مذاهب پیشی گرفته است که بنیان‌گذار آن در زمره «تابعین بزرگ» به‌شمار می‌رود؛ در حالی که پیشوایان سایر مذاهب به این رتبه نائل نشده‌اند. مذهبی که امامِ آن تابعی باشد، بی‌شک از نظر غنای علمی، جامعیت و اصالت، در مرتبه‌ای والاتر قرار دارد.
حضرت امام اعظم ابوحنیفه رحمه‌الله در دورانی می‌زیست که چندین تن از صحابه کرام (رضی‌الله عنهم) هنوز در قید حیات بودند و ایشان توفیق ملاقات با آنان را یافت. برخی مورخان معتبر، شمار این صحابه را هفت تن ذکر کرده‌اند که از آن جمله می‌توان به حضرت انس رضی‌الله عنه اشاره کرد که امام ابوحنیفه رحمه الله از ایشان روایت نیز نموده است.
در عصر امام اعظم رحمه‌الله، این بزرگواران از صحابه در قید حیات بودند: انس بن مالک، عبدالله بن انس، عبدالله بن حارث بن جزء الزبیدی، عبدالله بن ابی‌اوفی، جابر بن عبدالله الانصاری، واثلة بن الاسقع و عائشة بنت عجرد (رضی‌الله عنهم اجمعین).[1]
امام صیمری، حافظ ابن‌مِزّی و حافظ ابن‌کثیر (رحمهم‌الله) نگاشته‌اند که امام ابوحنیفه رحمه‌الله در سال ۹۶ هجری، در حالی که شانزده سال داشت، حضرت انس بن مالک رضی‌الله عنه را زیارت کرد. امام صیمری می‌گوید امام صاحب رحمه‌الله دو حدیث ذیل را از حضرت انس رضی‌الله عنه نقل کرده است: “فسمعته يقول سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: من تفقه في دين الله كفاه الله همه ورزقه من حيث لا يحتسب.”[2]
در روایتی دیگر، امام صیمری رحمه‌الله آورده است: “عن بشر بن الوليد عن أبي يوسف عن أبي حنيفة رحمه الله قال: سمعتُ أنس بن مالک رضي الله عنه يقول: سمعتُ النبي الله صلى الله عليه وسلم يقول: الدال على الخير كفاعله والله يحب إغاثة الله فان.”[3]
بنابراین، آشکار است که مذهب حنفی در طبقه دومِ «خیرالقرون» (دوران تابعین) بنیان نهاده شده و مؤسس آن نسبت به ائمه دیگر مذاهب، به عصر نبوت نزدیک‌تر بوده است؛ که این خود برترین دلیل بر فوقیت مذهب حنفی بر سایر مذاهب است.
