الگوی تربیت الهی در خانواده انبیا‌‌ علیهم‌السلام | بخش: 128

نویسنده: عبدالحی لیان

الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاء^{علیهم‌الصلاةو‌السلام}

بخش: ۱۲۸

الگوهای تربیتی داستان حضرت موسی و خضر ^{علیهماالسلام} (ادامه)

آموزۀ بیست و یکم: مسلمان هرگاه خود را تسلیم الله متعال کند و در برابر فرمان او سر فرود آورد، در تمام آنچه از تقدیر الهی بر او وارد می‌شود، مورد رحمت الله متعال قرار می‌گیرد.

مسلمان باید یقین داشته باشد که هرگاه در برابر خداوندمتعال تسلیم شود و فرمان او را گردن نهد، در تمام آنچه از تقدیر الهی بر او وارد می‌شود، مشمول رحمت خداوندمتعال است.

پس از آنکه حضرت خضر ^{علیه‌السلام} راز سه کاری را که انجام داده بود برای حضرت موسی ^{علیه‌السلام} آشکار کرد، در پایان، همۀ این اقدامات را به رحمت الهی نسبت داد و فرمود: “رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ”^[1]؛ ترجمه: «از روی مهربانی از پروردگار تو.»^[2]

ذکر رحمت الهی در اینجا دارای معنا و پیام ویژه‌ای است و با آغاز داستان نیز ارتباط دارد؛ آنجا که خداوندمتعال دربارۀ حضرت خضر ^{علیه‌السلام} می‌فرماید: “آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا“^[3]؛ ترجمه: «که دادیم او را رحمتی از نزد خود و آموختیم او را از نزد خود علمی.»^[4]

بنابراین، سه اقدام حضرت خضر ^{علیه‌السلام} با رحمت الهی آغاز شده است: «رحمتی از نزد خود به او بخشیدیم» و با رحمت الهی نیز پایان یافته است: «رحمتی از سوی پروردگار تو.» این امر نشان می‌دهد که هر سه اقدام، جلوه‌ای از رحمت خداوندمتعال بوده است.

سوراخ کردن کشتی رحمتی از سوی خداوندﷻ نسبت به صاحبان آن بود؛ زیرا به‌وسیلۀ همین نقص ظاهری، کشتی از مصادره نجات یافت و اگر آسیب نمی‌دید، پادشاه آن را به زور تصاحب می‌کرد.

کشتن نوجوان نیز رحمتی از جانب خداوندﷺ نسبت به پدر و مادر او بود؛ زیرا خداوندﷺ در آینده فرزندی بهتر از او به آنان عطا می‌کرد. اگر آن نوجوان کشته نمی‌شد، با سرکشی و کفر خود، پدر و مادرش را به رنج و مشقت می‌انداخت.

برپا داشتن دیوار نیز رحمتی از سوی خداوندﷻ بود؛ زیرا به‌وسیلۀ آن، گنج متعلق به دو کودک یتیم حفظ می‌شد. اگر دیوار ساخته نمی‌شد، گنج آشکار می‌گردید و افراد بخیل و سودجو در آن روستا آن را غارت می‌کردند.

نکتۀ مهم این است که رحمت الهی در این سه اقدام، ممکن است برای ناظران و کسانی که تنها به ظاهر امور می‌نگرند، قابل درک نباشد؛ بلکه ممکن است کاری که در واقع برای تحقق رحمت الهی انجام می‌شود، در نگاه نخست نادرست و ناپسند به نظر برسد. همان‌گونه که حضرت موسی ^{علیه‌السلام} نیز در آغاز، از اقدامات حضرت خضر ^{علیه‌السلام} شگفت‌زده شد و به آن‌ها اعتراض کرد.

از اینجا روشن می‌شود که رحمت الهی گاهی ممکن است در قالبی ظاهر شود که با برداشت و انتظار انسان‌ها متفاوت باشد. بر همین اساس، می‌توان گفت همۀ افعال و تقدیرهای الهی نسبت به مؤمن، در نهایت در چارچوب رحمت خداوندﷻ قرار دارد.

خداوندﷻ هنگامی که نعمتی به مؤمن عطا می‌کند، او را مورد رحمت قرار داده است و هنگامی که او را با گرفتاری و سختی می‌آزماید نیز رحمت خویش را شامل حال او می‌سازد.

بنابراین، مؤمن در آسایش و نعمت مشمول رحمت الهی است، در سختی و گرفتاری نیز مشمول رحمت اوست و در تمام آنچه از تقدیر الهی به او می‌رسد، رحمت خداوندﷻ همراه اوست؛ به شرط آنکه این حقیقت را بشناسد و رحمت فراگیر الهی را در همۀ تقدیرهای خویش مشاهده و درک کند.

در داستان حضرت خضر ^{علیه‌السلام}، رحمت نخست: “وَآتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِندِنَا” در مقام معرفی حضرت خضر ^{علیه‌السلام} و بیان جایگاه او آمده است؛ در حالی که رحمت دوم: “رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ” در مقام بیان علت و حکمت اقدامات اوست. به تعبیر دیگر، رحمت دوم، تفسیر عملی، تجلی واقعی و نمود بیرونی همان رحمت نخست است.^[5]

ادامه دارد…

بخش قبلی | بخش بعدی