درآمدی بر نقش رسانه‌ها و تأثیر آن بر هویت مسلمانان (بخش چهل‌‌وچهارم)

نویسنده: م. فراهی توجگی

کارکردها، حوزه‌ی فعالیت و محتوای رسانه‌ای دینی

در یک نظام اسلامی تلقی دیگری نیز از رسانه‌ی دینی وجود دارد و این تلقى با تفسیر و چگونه‌انگاری ما از «دین» نمود می‌یابد.

اگر دین را به‌معنای راه‌ورسم زندگی بدانیم، هیچ امری خارج از دین معنا ندارد و در یک نظام اسلامی همه‌ی چیز باید دینی باشد. با استناد به این معنا، رسانه‌ها ابزار ترویج فرهنگ جامعه‌ی اسلامی و راه‌ورسم و سبک زندگی دینی خواهند بود. در این معنا حتى نشریه‌ی‌ استخوان‌شناسی و گل و گیاه یا رادیو ترافیک و خبر یا شبکه‌ی تلویزیونی گردشگری و غیره را نیز باید رسانه‌ی دینی نامید؛ زیرا در یک نظام اسلامی باید چهارچوب تمام

اهداف، برنامه‌ها، نهادها و رسانه‌های فرهنگ‌ساز حول محور دین شکل بگیرد. علاوه بر این، دین معنای خاصی نیز دارد؛ دین گاهی به‌معنای مناسک، احکام، معارف و اخلاق دینی نیز آمده است. در این تلقی از دین، رسانه در یک نظام اسلامی می‌تواند با تحقیقات، اولویت‌بندی‌ها و سیاست‌گزاری‌های مناسب،

پاسخگوی نیازها و سلایق مختلف مخاطبان خود در عرصه‌ی دین باشد.

باوجوداین، تفاوت اصلی رسانه‌ی دینی با سایر رسانه‌ها در این است که رسانه‌ی دینی در اساس با هدف‌گذاری و هنجارهای حاکم بر رسانه تعریف می‌شود. رسانه‌ی دینی رسانه‌ای است که پایبند به اصول، هنجارها و ارزش‌های دینی است. مسئولیت‌پذیر، هدایتگر، خدامحور، اخلاق‌محور و ارزش‌مدار است.

رسانه‌ی دینی در مقابل پخش فیلم، سریال، آگهی تبلیغاتی، خبر، داستان، تحلیل، گزارش و پخش برنامه‌ی ورزشی و آشپزی و… دین‌مدار، ارزش‌محور و خدامحور است و در برابر مخاطبان عام‌وخاص خود و نیز جلب‌وجذب مخاطب در جهت رضایت خداوند عمل می‌کند؛ بنابراین، مهم‌ترین ویژگی رسانه‌ی دینی مسئولیت‌پذیری آن است و در ترویج ارزش‌های دینی و اخلاقی و در برابر مخاطبان و خداوند خود را مسئول می‌بیند. پیام‌رسانی دینی و ترویج معارف اسلامی را وظیفه‌ی ذاتی خود قلمداد می‌کند.

برخلاف رسانه‌های سکولار که کسب سود، جذب حداکثری مخاطب و رقابت و فعالیت تجاری رسالت اصلی‌شان است.

در فرهنگ دینی همان‌گونه که کار تجاری در مسجد معنا ندارد، رسانه‌ی دینی را هم نمی‌توان به حوزه رقابت‌های تجاری وارد کرد و رسالت آن را کسب حداکثری سود تجاری و جلب حداکثری مخاطبان تلقی کرد؛ ازهمین‌رو، در نظام اسلامی رسانه‌ی دینی باید توسط اصحاب رسانه پایبند به اصول و آموزه‌های دینی و موافق با کنش مؤمنان اداره شود. شکل‌دادن به روابط میان مؤمنان وظیفه‌ی اصلی رسانه‌ی دینی است. کارکردهای این رسانه باید در راستای رفع نیازهای این افراد شکل بگیرد.

وظیفه‌ی رسانه‌‌ی دینی هدایتگری، تأمین برنامه‌های آموزشی، تفریحی، اطلاع‌رسانی و بسیج اجتماعی برای مؤمنان است؛ به عبارت دیگر، در یک نظام اسلامی رسالت اصلی رسانه‌ی دینی باید ترویج دین، معارف قرآنی و ارزش‌های اخلاقی باشد. لازمه‌ی این کار، توانایی مدیریت، شناخت رسانه و اقتضاهای آن و همچنین شناخت کافی از دین به‌عنوان سه عنصر لازم برای مدیریت درست و موفق بر رسانه‌ی دینی است.

بخش قبلی | بخش بعدی