اعجاز تأثیر فشار جوّی بر انسان در پرتو اکتشافات علمی (ادامه)
مفهوم فشار جوّی و تعادل آن در بدن انسان
تأثیر صعود به ارتفاعات بالا
با صعود به ارتفاعات بالا، تغییرات زیر رخ میدهد:
۱. کاهش فشار جوّی؛
هرچه انسان بالاتر میرود، فشار هوا کاهش مییابد. در نتیجه فشار داخلی بدن نسبت به فشار خارجی غالب میشود. این عدم تعادل باعث اختلال در عملکرد اندامها میگردد.
۲. کاهش اکسیجن؛
در ارتفاعات بالا، مقدار اکسیجن کاهش مییابد که منجر به: تنگی نفس، سرگیجه، خستگی شدید، و در موارد شدید، بیهوشی، میشود.
۳. انبساط گازها در بدن؛
گازهای موجود در معده و روده در اثر کاهش فشار، منبسط میشوند و میتوانند: باعث دردهای شدید شکمی شوند، دیافراگم را به سمت بالا فشار دهند و بر قلب و ریهها اثر منفی بگذارند.
۴. تأثیر بر گوش و مغز؛
کاهش فشار میتواند منجر به: درد شدید در گوشها، پارگی پردۀ گوش، خونریزی از بینی و اختلال در گردش خون گردد.
۵. احساس تنگی و فشار در سینه؛
یکی از مهمترین اثرات، احساس «ضیق صدر» یا تنگی سینه است که بهصورت: فشار شدید در قفسه سینه، دشواری در تنفس و احساس خفگی ظاهر میشود.
تطبیق علمی با آیۀ قرآن کریم
اکنون اگر به آیۀ قرآن کریم بازگردیم، میبینیم که خداوند متعال حالت انسان گمراه را چنین توصیف میکند: «يَجعَل صَدرَهُۥ ضَيِّقًا حَرَجا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي ٱلسَّمَآءِ»[1]؛ ترجمه: میگرداند سینۀ او را تنگ، بینهایت تنگ، گویا به تکلف بالا میرود در آسمان.»
این توصیف، دقیقاً با آنچه علم امروز دربار؛ صعود به ارتفاعات بالا بیان میکند، مطابقت دارد:
«ضیقاً» تنگی سینه؛ «حرجاً» شدت و سختی این تنگی؛ «کأنما یصّعد فی السماء» حالت واقعی کسیکه به آسمان بالا میرود.
در زمانی که این آیه نازل شد، انسان هیچ تجربهای از پرواز در ارتفاعات بالا نداشت و حتی تصور علمی از فشار جوّی نیز وجود نداشت. با این حال، قرآن کریم حالتی را توصیف میکند که امروزه بهطور دقیق توسط علم تأیید شده است.
جنبههای اعجاز علمی آیه
این آیه دارای چندین بُعد اعجاز علمی است:
۱. دقت در انتخاب تشبیه؛
قرآن کریم بهجای هر تشبیه دیگر، از «صعود به آسمان» استفاده کرده است؛ حالتی که امروزه میدانیم با تنگی نفس و فشار شدید همراه است.
۲. توصیف دقیق حالت فیزیولوژیکی؛
عبارت «ضیقاً حرجاً» بهخوبی شدت فشار و ناراحتی جسمی را بیان میکند.
۳. پیشگویی علمی؛
این آیه، قرنها پیش از کشف فشار جوّی و اثرات آن، به این حقیقت اشاره کرده است.
ارتباط میان حالت جسمی و روانی
نکتۀ مهم دیگر این است که قرآن کریم از یک پدیدۀ جسمی (تنگی نفس در ارتفاعات) برای توضیح یک حالت روانی (نپذیرفتن هدایت) استفاده میکند. این نشاندهندۀ:
– ارتباط عمیق میان جسم و روح؛
– استفاده از مثالهای ملموس برای درک بهتر مفاهیم معنوی؛
– دقت بینظیر در بیان حالات انسانی.
در اخیر فشرده باید گفت که آیۀ مورد بحث، نمونهای روشن از هماهنگی میان وحی الهی و اکتشافات علمی است. این آیه، در زمانی نازل شده که بشر هیچ آگاهی از پدیدۀ فشار جوّی و اثرات آن نداشت؛ اما امروزه، علم بهطور دقیق آن را تأیید میکند.
این حقیقت نشان میدهد که قرآن کریم از منبعی الهی و آگاه به اسرار طبیعت نازل شده است. اشارات علمی قرآن، با گذشت زمان، بیشتر آشکار میشوند؛ ایمان و علم، نهتنها در تضاد نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.
در نهایت، این آیه ما را به تأمل در آیات الهی و شناخت عمیقتر از خالق هستی دعوت میکند؛ خدایی که علم او بر همه چیز احاطه دارد.[2]
