بعد از اینکه دلایل ثبوت زنده شدن پس از مرگ را بررسی کردیم و دریافتیم که معاد هم از لحاظ نقل (آیات قرآن کریم، احادیث پیامبر صلیاللهعلیهوسلم، اجماع امت و اقوال علما) و هم از نظر عقل (دلایل عقلی و براهین منطقی) ثابت است و عوامل انکار آن نیز بیان شد که چه اسباب و عواملی باعث میشوند برخی زنده شدن پس از مرگ را انکار کنند؛ لذا مناسب است بدانیم که حکم کسانی که با وجود چنین دلایل واضح، روشن و آشکار، زنده شدن پس از مرگ را انکار میکنند و آن را قبول ندارند، چه است و در پرتو آیات قرآن کریم، احادیث پیامبر صلیاللهعلیهوسلم، اجماع و اقوال علما چه حکمی برای این افراد صادر میشود.
قضیۀ معاد؛ قضیهای که برای برخی هرگز حل نشد
قضیۀ زنده شدن پس از مرگ، نزد بسیاری از گروهها از زمانی که الله متعال پیامبران علیهمالصلاةوالسلام را فرستاده، مشکل عقیده است.
پیامبران خدا علیهمالصلاةوالسلام، مردم را به کارهای خوب دعوت میدادند و از کارهای ناشایست باز میداشتند و آنان را از مؤاخذۀ الله متعال بعد از زنده شدن از مرگ و زمان حسابگیری بیم میدادند، الله متعال میفرماید: «وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلَى وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ»[1]؛ ترجمه: «و سوگند خوردند به الله به سختترین سوگندهایشان [که] بر نمیانگیزد الله کسی را که میمیرد. آری، وعدهای است بر او [وعدهای] حق، ولی بیشتر مردمان نمیدانند.»
کسانی که معاد را انکار میکنند، زنده شدن پس از مرگ، پوسیدن و از بینرفتن اجزا و ذرهها را چیز بسیار دشواری میبینند و از معجزۀ زندگی آغازین غافل شدهاند. این افراد از طبیعت قدرت الله متعال بیخبر ماندهاند… قضیۀ زنده شدن پس از مرگ یکی از مسائل عقیدۀ اسلامی است که در هر عصر و زمانه و در زمان دعوت هر پیامبری، مخالفین زیاد داشته و جدال بزرگی به راه انداخته است.[2]
موضوع انکار زنده شدن پس از مرگ، موضوعی نیست که امروزه برخی آن را انکار کرده و بدان ایمان و باور نداشته باشند، بلکه این موضوع از دیرباز در بین انسانهایی که خدا را نشاخته، قدرت، بزرگی و عظمت او تعالی را درک نکردهاند و یا درک کردهاند؛ اما خود را از آن ناآگاه نشان داده و آن را نادیده گرفتهاند، وجود داشته است.
از دهریهای خداناور گرفته تا مشرکین قریش که آیات بیشماری دربارۀ آنان نازل گردیده و رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در احادیث زیادی به آنان و منکرینی که بعد از آنان پا به عرصۀ ظهور میگذارند و آنچه را که آنان ادعا کردند و ساختند یدک میکشند، هشدار داده است.
مشکل واقعی کفار قریش بعد از بتپرستی این بود که آنان زنده شدن پس از مرگ را انکار میکردند و میپنداشتند بعد از مرگ، دیگر زندگیای در کار نیست و هیچ دلیلی بر امکان بازگرداندن دوباره وجود ندارد، از اینجاست که میبینیم در قرآن کریم، پاسخها پیدرپی به شبهات آنان و هشدارها و تحذیرات، یکی پس از دیگری متوجه آنان شده است و انواع و اقسام تهدیدها و وعیدها برای آنان ذکر شده است که از خطرناکترین آن محقق شدن عذاب جهنم برای آنان به طور مداوم و خوراندن تلخترین انواع درختان؛ درخت زقوم که در نتیجه، شکمهایشان به غلیان میآید و شعلههای آتش بر سر آنان سرازیر میشود و آنان را ذوب میکند و در معرض انواع و اقسام ذلتها، اهانتها و خواریها قرار میگیرند و در پایان با همان حالت رها میشوند.[3]
