الگوی تربیت الهی در خانوادۀ انبیاءعلیهمالصلاةوالسلام
بخش هشتادوششم
جلوههای اعجاز در بارداری حضرت مریم رضیاللهعنها و تکلّم حضرت عیسی علیهالسلام
باردار شدن حضرت مریم رضیاللهعنها به حضرت عیسی علیهالسلام بدون پدر، خود یک امر خارقالعاده و شکستن عادتهای معمول طبیعت است. همچنین سخن گفتن حضرت عیسی علیهالسلام درحالیکه هنوز در گهواره بود، معجزهای دیگر و خارج از قوانین عادی بشری به شمار میرود.
افزون بر این، انتخاب واژگانی که آن نوزاد در همان آغاز زندگی بر زبان آورد نیز خود امری شگفتانگیز است؛ زیرا اگر در این سخنان دقت کنیم، درمییابیم که این جملات کوتاه، معانی عمیق و گستردهای را در بر دارد که هیچ انسانی جز حضرت عیسی علیهالسلام نمیتواند در چنین الفاظ اندکی چنین معانی بلندی را جای دهد. در حقیقت، در پس هر واژه، نوعی اعجاز نهفته است.
الله متعال میفرماید: «قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَآتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا * وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا * وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا»[1]؛ ترجمه: (نوزاد به سخن آمد و) گفت: بیگمان من بندۀ خدا هستم؛ او به من کتاب خواهد داد و مرا پیامبر قرار خواهد داد. و مرا هرجا که باشم، با برکت قرار داده و تا زمانی که زندهام، مرا به نماز و زکات سفارش کرده است. و مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده و مرا ستمگر و بدبخت نساخته است.
حضرت عیسی علیهالسلام سخن خود را با این جمله آغاز میکند. «من بندۀ خدا هستم»؛ گویی از همان آغاز میدانست که گروهی از پیروانش در آینده او را به مقام الوهیت میرسانند و فرزند خدا میپندارند. ازاینرو، نخستین سخن او، نفی این پندار باطل و تأکید بر بندگی خالص برای خداوند است.
سپس میفرماید: «و به من کتاب خواهد داد و مرا پیامبر قرار خواهد داد»؛ درحالیکه این کودک هنوز معنای نبوت و عظمت آن را درک نکرده است. این خود نشان میدهد که این سخن، سخن عادی یک نوزاد نیست، بلکه خبری غیبی و الهی است.
آنگاه میگوید: «و مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده است»؛ و این درحالی است که او بدون پدر به دنیا آمده است. ازهمینرو تنها از «مادر» یاد میکند، نه از «پدر و مادر»؛ برخلاف حضرت یحیی علیهالسلام که دربارۀ او آمده است: «وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ»[2]؛ ترجمه: و نسبت به پدر و مادرش نیکوکار بود.
این تفاوت در تعبیر، خود نشانهای دقیق و لطیف از حقیقت ولادت حضرت عیسی علیهالسلام است.
در نهایت، هنگامی که حضرت عیسی علیهالسلام به سن رشد رسید، تمام صفاتی که در گهواره دربارۀ خود بیان کرده بود، در وجود او بهطور کامل تحقق یافت؛ و این خود دلیلی روشن است بر اینکه آن سخنان، از علم غیب و الهام الهی سرچشمه گرفته بود، نه از آگاهی عادی انسانی.[3]
بشارتهایی که به حضرت مریم رضیاللهعنها دربارۀ ویژگیهای حضرت عیسی علیهالسلام داده شد
هنگامی که خداوند متعال، حضرت مریم رضیاللهعنها را به وسیلۀ حضرت جبرئیل علیهالسلام به ولادت حضرت عیسی علیهالسلام بشارت داد، ویژگیها و خصوصیات مهمی از این نوزاد را نیز بیان فرمود.
الله متعال میفرماید:
«إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِّنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ * وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَمِنَ الصَّالِحِينَ * وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ * وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَالِكَ لَآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ * وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ * إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيمٌ»[4]؛ ترجمه: (به یاد آور) زمانی را که فرشتگان گفتند: ای مریم! خداوند تو را به کلمهای از جانب خود بشارت میدهد که نامش مسیح، عیسی پسر مریم است؛ در دنیا و آخرت دارای مقام و منزلت، و از مقربان درگاه الهی خواهد بود. و او در گهواره و در بزرگسالی با مردم سخن میگوید و از شایستگان خواهد بود. و خداوند به او نوشتن و دانش، و حکمت، و تورات و انجیل را میآموزد. و او را پیامبری به سوی بنیاسرائیل قرار میدهد (که به آنان میگوید): من برای شما نشانهای از سوی پروردگارتان آوردهام؛ من از گِل، چیزی به شکل پرنده میسازم، سپس در آن میدمم و به اذن خدا پرندهای زنده میشود. و کور مادرزاد و بیمار پیسی را شفا میدهم، و مردگان را به اذن خدا زنده میکنم، و شما را از آنچه میخورید و در خانههای خود ذخیره میکنید، خبر میدهم. بیگمان در اینها نشانهای برای شماست، اگر ایمان داشته باشید. و نیز (آمدهام) تا آنچه پیش از من از تورات آمده تصدیق کنم، و برخی از چیزهایی را که بر شما حرام شده بود، برایتان حلال گردانم، و نشانهای از جانب پروردگارتان برای شما آوردهام؛ پس از خدا پروا کنید و از من اطاعت نمایید. بیگمان خداوند، پروردگار من و پروردگار شماست؛ پس او را عبادت کنید، این راه راست است.
این آیات، مجموعهای از ویژگیها و خصوصیات برجستۀ حضرت عیسی علیهالسلام را بیان میکند:
–وجود حضرت عیسی علیهالسلام با «کلمۀ الهی» تحقق مییابد؛ یعنی خداوند تنها با اراده و فرمان «کُن»، او را میآفرید؛
–نام او «مسیح عیسی بن مریم» است؛ نامی که در میان مردم شناختهشده و مشهور خواهد بود. دربارۀ لقب «مسیح» اقوال مختلفی ذکر شده است؛ از جمله به سبب سیاحت بسیار، یا شفادادن بیماران با دست کشیدن، یا پاکی و زیبایی ویژۀ او؛
– او در دنیا دارای منزلت و مقام بلند است؛ به سبب نبوت، اخلاق نیکو و هدایت مردم؛
– در آخرت نیز دارای مقام عالی و قرب الهی است؛
–از مقربان درگاه خداوند است؛ چنانکه خداوند او را به آسمان بالا برد و در جوار فرشتگان قرار داد؛
– در گهواره و در بزرگسالی سخن میگوید؛ سخن گفتن در گهواره، معجزهای برای اثبات پاکی حضرت مریم رضیاللهعنها است؛
– از صالحان است؛ یعنی دارای علم درست و عمل صالح؛
– خداوند به او کتابت، حکمت، تورات و انجیل را میآموزد؛
–بهعنوان پیامبری به سوی بنیاسرائیل فرستاده میشود و معجزاتی بزرگ ارائه میدهد؛ مانند زنده کردن مردگان، شفای بیماران و خبر دادن از امور پنهان.
