بدن انسان، در برخورد با غذا، سه مرحلهٔ اساسی را طی میکند:
۱. هضم، جذب و مصرف انرژی؛
۲. ذخیرهٔ انرژی اضافی در کبد، عضلات ونسج های چربی؛
۳. آزادسازی ذخایر انرژی در زمان امساک از غذا.
نکتهٔ شگفتانگیز آن است که مرحلهٔ سوم تنها در صورت امتناع از خوردن فعال میشود. اگر انسان پیوسته در حال خوردن باشد، این مرحله هرگز بهکار نمیافتد.
۲. نقش هورمونها در زمان صیام
پس از چند ساعت صیام:
– سطح قند خون کاهش مییابد؛
– مغز پیامهایی به غدد درونریز ارسال میکند؛
– هورمونها موجب آزادسازی ذخایر قند و چربی میشوند.
در نتیجه، چربیهای جمع شده سوزانده میشوند و وزن اضافی کاهش مییابد. این جریان، قلب را از تحمل صدها کیلومتر مویرگ اضافی نجات میدهد.
صیام؛ عبادت، تقرب و صحت
تمام این یافتههای علمی، هرگز هدف اصلی صیام را تحتالشعاع قرار نمیدهد. صیام پیش از هر چیز:
– عبادت است؛
– تقرب است؛
– اظهار فقر و نیاز به خداوند است.
اما از فضل الهی، همین عبادت، سلامت جسم و روان را نیز در پی دارد.
رهنمودهای صحی نبویصلیاللهعلیهوسلم در سحری و افطاری
۱. سحور؛ برکت دنیا و آخرت
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم فرمودند:«تسحروا، فإن فی السحور بركة»[1]؛ ترجمه: «سحری بخورید زیرا در خوردن سحری، خیر و بركت نهفته است».
این برکت:هم معنوی است (نماز فجر، ذکر، قرآن) و هم جسمانی (توان ادامهٔ روزه).
۲. تعجیل افطار و تأخیر سحور
از سنت نبوی صلیاللهعلیهوسلماست:
تعجیل در افطار
تأخیر در سحور
و پرهیز از خوابیدن بلافاصله پس از سحور، که طبیبان نیز آن را توصیه میکنند.
صیام ایام بیض و پیوند آن با سلامت روان
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم به روزهداری در روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم هر ماه توصیه فرمودهاند. تحقیقات جدید نشان داده است که در این ایام، همزمان با کاملشدن ماه، میزان تنشها و حوادث افزایش مییابد.
صیام این روزها به آرامش روان کمک میکند، از تندی مزاج و اضطراب میکاهد و این خود جلوهای دیگر از هماهنگی شریعت با فطرت و ساختار انسان است.
در نهایت گفته میشود که صیام، تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست؛ بلکه نظامی الهی برای بازسازی انسان است. این فریضه، روح را به خدا نزدیک میسازد، روان را آرام میکند و جسم را از خراب و بیماری محافظت مینماید.
چنین هماهنگی شگفتانگیزی میان عبادت و سلامت، یکی از روشنترین جلوههای «اعجاز قرآن کریم» است؛ اعجازی که با گذشت زمان، نهتنها کمرنگ نمیشود، بلکه هر روز ابعاد تازهتری از آن آشکار میگردد.[2]
